ಕೊಡಗಿನ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಕುಂಡೆಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬವು ಭಕ್ತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಜನಪದ ಕಲೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಪರೂಪದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವ ಐತಿಹ್ಯಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕೊಡಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದೆ.
ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದ ಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೇನುಕುರುಬರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಭದ್ರಕಾಳಿ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜೇನುಕುರುಬರನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಭದ್ರಕಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ತೆರಳಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಹಿಂದಿರುಗುವ ದಾರಿಗಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು ಎನ್ನುವುದು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ. ತಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲು ಕಾರಣಳಾದ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಜೇನುಕುರುಬರು ಆಕೆಯನ್ನು ಶಪಿಸಿ ಅವಮಾನಕರ ಪದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸಿದರೆಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಕಾಳಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ “ಏ ಕುಂಡೆ, ಹೇ ಕುಂಡೆ” ಎಂದು ಬೈಯ್ಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದೇ ಆಚರಣೆ ‘ಕುಂಡೆಹಬ್ಬ’ ಅಥವಾ ‘ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಡೆಹಬ್ಬದ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಥೆಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.
ಕೊಡಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬವು ಚಂಘ್ರಾಂಧಿಯ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಜನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕೊಡಗಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
‘ಕುಂಡತ್ ಬೊಟ್ಟ್ಲ್ ನೆದ ಕುದುರೆ, ಪಾರಣ ಮನಿಲ್ ತಂದ ಕುದುರೆ’ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನುಡಿಯು ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕುದುರೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಡಗಿನ ಕುಂಡ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಪಾರಣೆ ನಮ್ಮೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪಯಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಂಡದ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕೊಡಗಿನ ಮೊದಲ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ವಾರ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪಾರಣೆ ನಮ್ಮೆಯು ಕೊಡಗಿನ ಕೊನೆಯ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಸವಗಳ ಸರಣಿ ಸಂಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪಾರಣೆ ನಮ್ಮೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪವಿತ್ರ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು ಮಣಿಬೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂಜೆ, ಆರಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಕುದುರೆ-ಆನೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯ ಸಮಾರೋಪ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷಣವು ಕೊಡಗಿನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ತೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಉತ್ಸವಗಳು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಬೆಬೆಳ್ಳೂರು, ದೇವರಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಸಂಭ್ರಮ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ವಿವಿಧ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು. ಕೆಲವರು ದೇಹ, ತಲೆ, ಕೈ ಹಾಗೂ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹುಲಿ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹಬ್ಬವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದ್ದು, ಭಕ್ತರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜನರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುವ ನವೀನ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕುರುಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆಗಳು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ಗುರುವಾರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವದ ಎರಡನೇ ದಿನ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಭಕ್ತರು ದೇವರ ಪ್ರೀತಿ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂದನೆ ಮತ್ತು ಶಾಪಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತರು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ತಮ್ಮ ಅತೃಪ್ತಿಗಳು, ನೋವುಗಳು, ಈಡೇರದ ಆಸೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೇವರ ವಿರುದ್ಧದ ಅವಮಾನವಲ್ಲ, ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ದೇವರ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ.
ಕುಂಡೆಹಬ್ಬವು ಜೇನುಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೊನ್ನಂಪೇಟೆ ತಾಲೂಕಿನ ದೇವರಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನ ಹಾಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೇನುಕುರುಬರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸಂತಸ, ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಜೇನುಕುರುಬರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಸದ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳು, ಒಡೆದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು, ಡ್ರಮ್‌ಗಳು, ಹಲಸಿನ ಕಾಯಿ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಪುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಭಿನ್ನ ವೇಷಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿಗೆ ಬರುವ ಅವರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಎದುರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕವರನ್ನು ಅಶ್ಲೀಲವಾಗಿ ಬೈಯುತ್ತ ಸಾಗುವುದು ವಿಶೇಷ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಜುಗರದಿಂದ ಬದುಕುವ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಈ ದಿನ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಕುಂಡೆಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಯುವಕರು ಧರಿಸುವ ವಿಚಿತ್ರ ವೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯಗಳು ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾಡಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಅವರ ಉಲ್ಲಾಸವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೇ ದಿನ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ತೀರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತರಲಾದ ನಾಟಿ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಎಸೆದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಜನರು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೃಶ್ಯ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಳಿಯ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಚದುರಿ ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜೀವಂತ ಕೋಳಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಕಿ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯೆಂದರೆ ಭಂಡಾರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ. ದೇವರಪುರದ ಮನೆಯಪಂಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣುವಂಡ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭಂಡಾರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೃತಕ ಕುದುರೆ ಹಾಗೂ ಕೊಡವ ವಾಲಗದೊಂದಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಅದೇ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಂಡಾರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಮನೆಗೆ ತಂದು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜನಪದ ವಿವರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಮೀನ್ದಾರರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಗಳನ್ನು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ನೋವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೈಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೇಸರವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಬಳಿಕ ದೇವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ ಸಮಾಧಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿಗೂ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಹಣ ಹಾಗೂ ದವಸ-ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ದೇವರಪುರದ ಭದ್ರಕಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಉತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಾವು ಆಡಿದ ಅವಾಚ್ಯ ಮಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬೈಗುಳದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಆಚರಣೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ, ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯಾಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕುಂಡೆಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಕೊಡಗಿನ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜೇನುಕುರುಬ ಮತ್ತು ಕುರುಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವದ ನಡುವೆಯೂ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕೊಡಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜೇನುಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಜತೆಗೆ ಯರವ, ಪಣಿಯ, ಬೆಟ್ಟಕುರುಬ, ಜೇನುಕುರುಬ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳ ಜನರು ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಹಾಡಿಗಳು, ಪೊನ್ನಂಪೇಟೆ, ಶ್ರೀಮಂಗಲ, ಕುಟ್ಟ, ನಾಲ್ಕೇರಿ, ಬಿ.ಶೆಟ್ಟಿಗೇರಿ, ಬಿರುನಾಣಿ, ಬಾಳೆಲೆ, ಕಾರ್ಮಾಡು, ತಿತಿಮತಿ, ಕೋಣನಕಟ್ಟೆ, ಪಾಲಿಬೆಟ್ಟ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನ ಲಿಂಗರಾಜಪುರ, ದಿಡ್ಡಳ್ಳಿ, ರಾಣಿಗೇಟ್, ಪಂಚವಳ್ಳಿ, ಬೂದಿತಿಟ್ಟು, ಅಳ್ಳೂರು ಮಾಳ ಹಾಗೂ ಹುಣಸೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ, ನೇರಳೆಕುಪ್ಪೆ, ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಆದಿವಾಸಿ ಜನರು ದೇವರಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ?ಕೊಡಗು | ಕಾಫಿ ತೋಟ ವೀಕ್ಷಣೆ ವೇಳೆ ಕಾಡಾನೆ ದಾಳಿ: ಹಿರಿಯ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪತ್ನಿ ಸಾವು
ಈ ಮೂಲಕ ಕುಂಡೆಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆಯಾಗದೆ, ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಉತ್ಸವವು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು, ಪರಂಪರೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಜೀವಂತ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
