ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ದಿಗ್ಗಜ ಗಾಯಕಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಕೋಗಿಲೆ ಎಸ್. ಜಾನಕಿ (1938-2026) ಅವರ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಕಗಳ ಸಂಗೀತದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದ ಈ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಿದ್ದ ‘ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮಾನ’ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ದಕ್ಕಲೇ ಇಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತೋರುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮಲತಾಯಿ ಧೋರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಾನಕಮ್ಮನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ‘ಭಾರತ ರತ್ನ’ ಪುರಸ್ಕಾರ ಒಲಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ದೇಶದ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.
2013ರ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಮುನ್ನಾದಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ ‘ಪದ್ಮಭೂಷಣ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಕಟುವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. “ನನಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿ, ದ್ವೇಷವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವಿದೆ. ಆದರೆ, ನನ್ನ ಐವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಸಾಧನೆಗೆ ಈ ಗೌರವ ತೀರಾ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ತಮಗೆ ಸಿಗಬೇಕಿದ್ದ ಅರ್ಹ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ಗೌರವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದ್ದರು. “ಒಂದು ವೇಳೆ ಸರ್ಕಾರ ನನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ‘ಭಾರತ ರತ್ನ’ವನ್ನೇ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಂತಹ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ, ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಕೇವಲ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ನೀಡುವುದು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇತ್ತು.
ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಮಸ್ತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಲಾವಿದರ ಪರವಾಗಿ ಅವರು ಅಂದು ದನಿಯೆತ್ತಿದ್ದರು. “ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಲಾವಿದರ ಅಗಾಧ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ಹಾಗೂ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಅವರ ಈ ನೇರವಾದ ಮಾತುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದವು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜಾನಕಮ್ಮ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅಂದು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರು. “ನನಗೆ ಈಗ 75 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕಿ ಪಿ. ಲೀಲಾ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸಾಧಕರು ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಏಕೆ ಗುರುತಿಸಬಾರದು?” ಎಂದು ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಖಾರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಧಕರು ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಅರ್ಹ ಸಮ್ಮಾನ ಸಿಗಬೇಕು, ಅವರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಳಕಳಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಕಟು ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭಿಡೆಯಿಂದ ಹೇಳಿ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ರಂಜಿಸಿದ್ದ ಆ ಕೋಗಿಲೆಯ ದನಿ ಈಗ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಿಗ್ಗಜ ಕಲಾವಿದರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ‘ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮಾನ’ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಏಕೆ? ಅಂದು ಜಾನಕಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋವಿನ ಮೂಲಕ ಎತ್ತಿದ್ದ ಈ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ, ದಕ್ಷಿಣದ ಕಲಾವಿದರ ಕೊರಗು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.
