ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಬಲವನ್ನು 550ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ–2026’ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸೀಟುಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಲಾಪದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಧ್ವನಿಯೇ ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ
ಭಾರತದ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಇಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿರುವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿರುವ ‘ಸಂವಿಧಾನದ (131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ’ ಮತ್ತು ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ–2026’ ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 550ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸರಳ ‘ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ’ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಒಬ್ಬ ಸಂಸದರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವ ವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ, ನೀತಿ ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಅಥರ್ವ ದೇಶಮುಖ್ ಮತ್ತು ಮೆಹುಲ್ ಛಾಬ್ರಾ ಅವರು ‘ದಿ ಹಿಂದೂ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ‘ಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್’ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿರುವಂತೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸದೆ ಕೇವಲ ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾರದು.
ಭಾರತದಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಕೇವಲ ಸದನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ಮತದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಸದರು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು; ಎರಡನೆಯದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸದನದ ಒಳಗೆ ಮಂಡಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಕಾಲಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು. ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯು ಸಂಸದರನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಮತದಾರರಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ತರಬಹುದಾದರೂ, ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಪದ ಸಮಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸದಿದ್ದರೆ ಸದನದೊಳಗೆ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಧ್ವನಿಯೇ ಅಡಗಿಹೋಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ 2024ರ ‘ಅಟ್ಲಾಸ್’ (ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕೈಪಿಡಿ) ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು 543 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 97.98 ಕೋಟಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಒಬ್ಬ ಸಂಸದರ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 18 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಹೊರೆಯಿದೆ. ಈ ಸರಾಸರಿಯ ಹಿಂದೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾನತೆಯೂ ಅಡಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತೆಲಂಗಾಣದ ಮಲ್ಕಾಜ್‌ಗಿರಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 37.8 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರಿದ್ದರೆ, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 57,953 ಮತದಾರರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ 2026ರ ಯೋಜನೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಲಾಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಣಕುರುಡು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ.
ಸಂಸತ್ತಿನ ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆಯು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಚನಾತ್ಮಕ ಲೋಪವಾಗಿದೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ದೈನಂದಿನ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಅಧಿವೇಶನದ ದಿನಗಳನ್ನು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಅಭಾವ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈಗಿರುವ ಲೋಕಸಭೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (Question Hour) ಪ್ರತಿದಿನ ಮೌಖಿಕ ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ 20 ಚುಕ್ಕೆ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು (Starred Questions) ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ 230 ಚುಕ್ಕೆ ರಹಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು (Unstarred Questions) ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂಸದರು ದಿನಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಐದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ದೈನಂದಿನ ಲಾಟರಿ (ಬ್ಯಾಲೆಟ್) ಮೂಲಕ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಷ್ಟೇ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 850ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾದರೆ, ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಮೌಖಿಕ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯುವ ಸಂಸದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ತೀರಾ ನಗಣ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಕಲಾಪವು ತನಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 60ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇನ್ನು ‘ಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್’ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ 2026ರ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದ (ಜುಲೈ 20ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ 13) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಚನೀಯವಾಗಿದೆ; ಇಡೀ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 1ರಷ್ಟು, ಅಂದರೆ ಇಡೀ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕೇವಲ 9 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ನಡೆದಿದೆ! ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಸಮಯದ ಅಭಾವವಿರುವ ಸದನಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕಲಾಪದ ಸಮಯದ ಕೊರತೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಇತರ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೂ ನೇರ ಹೊಡೆತ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸದರು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡದೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪದ ಪರಿಹಾರದಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತುರ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲು ‘ಶೂನ್ಯವೇಳೆ’ಯನ್ನು (Zero Hour) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗವಲ್ಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ಕರಡುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ‘ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಕಲಾಪ’ (Private Member’s Business) ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಈ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಇಂತಹ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಸಂಸದೀಯ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿವೆ.
ಮಸೂದೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ ಅನುಮೋದನೆಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 35ರಷ್ಟು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಚರ್ಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಜೆಟ್‌ನ ಶೇಕಡ 80ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಮತಕ್ಕೆ ಹಾಕುವ ‘ಗಿಲೋಟಿನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ’ಯ (Guillotine Procedure) ಮೂಲಕ ಪಾಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ವರದಿಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸದೆ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಶಾಸನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 2026ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆಯು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತೂ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯುವ ಮೊದಲು ಕೂಡಲೇ ‘ಸರ್ವಪಕ್ಷಗಳ ಸಭೆ’ ಕರೆದು ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಈ ಮಸೂದೆಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಲಾಪದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ (ಶಾಸನಬದ್ಧ) ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 85(1)ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ತಮಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು ಹಾಗೂ ಎರಡು ಅಧಿವೇಶನಗಳ ನಡುವೆ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರವಿರಬಾರದು ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ‘ಕನಿಷ್ಠ ಕಡ್ಡಾಯ ಕಾರ್ಯದಿನಗಳ’ ನಿಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಿದೆ. ‘ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ’ವು (NCRWC) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿರುವಂತೆ, ಲೋಕಸಭೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 120 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಲಾಪ ನಡೆಸುವಂತಾಗಬೇಕು.
ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯವೇಳೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದು, ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ವಿವೇಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ಸದಸ್ಯರ ಬಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಲು ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಗಳ (Standing Committees) ಸದಸ್ಯರ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 31ರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯು ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜನರ ಧ್ವನಿಯು ಸಂಸತ್ತಿನೊಳಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೊಳಗುವಂತಾಗಲು ಸಮಗ್ರ ಸಂಸದೀಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಜಾರಿಯಾಗಲೇಬೇಕಿದೆ.
