ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಪತ್ತುಗಳ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ 40 ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳನ್ನು (Glacial Lakes) ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಭವನೀಯ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹ (GLOF) ತಡೆಗೆ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ 40 ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರೋವರಗಳ ಪೈಕಿ 16 ‘ಎ’ ವರ್ಗದಲ್ಲಿವೆ. 2 ಸರೋವರಗಳು ʼಬಿʼ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. 9 ಸರೋವರಗಳನ್ನು ‘ಸಿ’ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ ಸರೋವರಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ 13 ಸರೋವರಗಳ ಅಪಾಯದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಇನ್ನಷ್ಟೇ ನಡೆಯಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸಂದೀಪ್ ತಾಂಬೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
GLOF ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರ ಗುರುತಿಸಿರುವ ಸರೋವರಗಳ ಪೈಕಿ ಶಾಕೋ ಚೋ ಸರೋವರವನ್ನು GLOFಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ಸರೋವರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (NDMA) ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಯೋಜನಾ ವರದಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಲ್ಹೋನಕ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮುಗುಥಾಂಗ್ ಸಮೀಪದ ಡೋಲ್ಮಾ ಸಾಂಪಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ರಚನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರ ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿ (DPR) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇನ್ನು ಗುರುಡೋಂಗ್ಮಾರ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸರೋವರದ ಹೊರಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಮೋರೇನ್ ಪ್ಲಗ್ ವಾಲ್’ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಿಕ್ಕಿಂಗೆ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯ ಹೊಸದಲ್ಲ. 2023ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ GLOFನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 60 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮಂಗನ್, ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಕ್, ಪಾಕ್ಯೋಂಗ್ ಮತ್ತು ನಾಮ್ಚಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಚುಂಗ್ತಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟೂ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಅಪಾಯದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೋರಿಸಿತ್ತು.
GLOF ಎಂದರೇನು?
ಹಿಮನದಿಗಳು ಕರಗಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಥವಾ ಭೂಕುಸಿತ, ಭೂಕಂಪದಂತಹ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಸರೋವರದ ತಡೆಗೋಡೆ ಒಡೆದರೆ, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳು ಏಕಾಏಕಿ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹ (GLOF) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರೋವರಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು, ನೀರು ಹರಿದುಹೋಗಲು ಹೊಸ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇರುವ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಬಂಡೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ತಡೆ ರಚನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಿಕ್ಕಿಂನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು 2025ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ GLOF ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಶಮನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ GLOF ಅಪಾಯ ಶಮನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ರೂಪಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಮನದಿ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಮಾಲಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ.
ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸರೋವರಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹೊರಹರಿವಿನ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಭೂಭೌತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಸರೋವರದ ಆಳದ ಅಧ್ಯಯನ (ಬಾತಿಮೆಟ್ರಿ), ಪ್ರವಾಹದ ಮಾದರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
GLOF ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೋವಿಂದ್ ಮೋಹನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಯ ಬಳಿಕ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಭರವಸೆ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹಿಮಾಲಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ GLOF ಹಾಗೂ ಹಿಮಪಾತದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಗೋವಿಂದ್ ಮೋಹನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಭೆಯೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ, NDMA, ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ, ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಮತ್ತು ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಜಿಯೋಇನ್ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ‘ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ನೀವುಗಳೇ ಕಾರಣ’: ಚೀನಾ, ಅಮೆರಿಕ, ಭಾರತದ ಬಳಿ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಿದ ನೇಪಾಳ
ನೇಪಾಳ ದುರಂತದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆತಂಕ
ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ದುರಂತದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇಂತಹ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಆ ದುರಂತದಲ್ಲಿ 1,200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೇಪಾಳದ ಘಟನೆ GLOFನಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಹಿಮ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು.
ಹಿಮನದಿಗಳ ಕರಗುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.
