ಕೇವಲ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಗಿಗ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ, ನಿಜವಾದ 'ಉದ್ಯೋಗ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಅಪನಗದೀಕರಣದಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸುರಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಕೇವಲ ಆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಸೀಮಿತವಾದವೇ ಹೊರತು, ಉದ್ಯೋಗ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಆಗಿಲ್ಲ.ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿತ್ರಣ, ಯುವಜನರ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಮಾಣ. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ವೇದಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಎದುರಿಸಿದ ಸಾಲು ಸಾಲು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಅಡಚಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. 2024ರ ಅಪನಗದೀಕರಣ (Demonetization), 2017ರ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‌ಟಿ) ಅನುಷ್ಠಾನ, ಅದಾದ ಬಳಿಕ ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಆಘಾತಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ದೇಶದ ಶ್ರಮಶಕ್ತಿಯು ಬೆಳೆದಿದೆ ಮತ್ತು ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮರ್ಥನೆ.
ಆದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲೇ (4೦ ವರ್ಷ) ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವುದಕ್ಕೂ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿರಾಸೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಲುಗಟ್ಟುವ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಒತ್ತಡವು ದೇಶದ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕವಾದ ನಿಲುವುಗಳ ನಡುವೆ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿತ್ರಣವೇನು ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ.
ಇದನ್ನು ಓದಿ: ಜನರ ಮತವಿಲ್ಲ, ನಾಯಕರ ಸುಳಿವಿಲ್ಲ! ಆದರೂ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ; ಯಾವುವು ಈ ‘ಪೇಪರ್ ಪಕ್ಷ’ಗಳು?
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರ ‘ಅಡಚಣೆ ಮೀರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ’ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಯೋ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿವೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮೋದಿ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಮೇಲಾದ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಶ್ರಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇಂದಿನ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
40 ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ವರದಿ
2029ರ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುನ್ನ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿಯ (NSSO) ‘ಆವರ್ತಕ ಶ್ರಮಶಕ್ತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ’ (PLFS 2017-18) ವರದಿಯೊಂದು ಸೋರಿಕೆಯಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ಆ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2017-18ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 6.1ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು 1972-73ರ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ಕಳೆದ 40 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಹಠಾತ್ ಏರಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ 2016ರ ಅಪನಗದೀಕರಣ ಮತ್ತು 2017ರ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಜಾರಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಯಿತು. ದೇಶದ ಉದ್ಯೋಗ ರಂಗದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು (MSMEs) ಈ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಆಘಾತಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಲುಗಿದವು. ನಗದು ಹರಿವು ನಿಂತುಹೋದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಸ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.
ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಎಂತದ್ದು?
ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಮರ್ಥಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳೇ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ‘ಸ್ವರೂಪ’ (Nature of Jobs) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ (EPFO) ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪಿಎಫ್‌ಒಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಚಂದಾದಾರರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ. ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ’ ಮತ್ತು ‘ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಾಗೆಯೇ ಮೋದಿ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆಂದರೆ ‘ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ’. ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೀಡಲಾದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲದಿಂದಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಇತರರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಮೆಜಾನ್, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್, ಝೊಮ್ಯಾಟೊ, ಸ್ವಿಗ್ಗಿ, ಓಲಾ, ಉಬರ್‌ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಲಿವರಿ ಬಾಯ್‌ಗಳು, ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಕರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದೆಗೆತ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ರೈಲ್ವೆ ನವೀಕರಣ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೌಶಲ್ಯರಹಿತ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಕೌಶಲ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ.
ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೇಗಿದೆ? ‘ಗುಪ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗ’ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ?
ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ವಾದಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಆ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ತೀವ್ರ ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಗಿಗ್ ವಲಯ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಂಚಣಿ, ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ. ದಿನಗೂಲಿ ಅಥವಾ ಕಮಿಷನ್ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಯುವಕರ ಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ‘ಜೂಟ್ ಕೀ ದುಕಾನ್’ – ಕಳೆದೊಂದು ದಶಕದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸುಳ್ಳುಗಳ ಮಳಿಗೆ
ಕೋವಿಡ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ನಂತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗದೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ಮತ್ತೆ ಕೃಷಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಆವರ್ತಕ ಶ್ರಮಶಕ್ತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (PLFS) ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಜ್ಞರು ‘ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ’ ಎನ್ನದೆ ‘ಗುಪ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗ’ (Disguised Unemployment) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಮೋನಿಟರಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಮಿ (CMIE) ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 20ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸೂಕ್ತ ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸಿಗದಿರುವುದು ಇಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಾದರೆ, ‘ಅಡಚಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ‘4೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಗರಿಷ್ಠ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದಾಖಲಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳೆರಡೂ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಗಿಗ್ ಎಕಾನಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ದೇಶದ ಯುವಜನರ ನೈಜ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ.
ಕೇವಲ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಗಿಗ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ, ನಿಜವಾದ ‘ಉದ್ಯೋಗ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಅಪನಗದೀಕರಣದಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸುರಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಕೇವಲ ಆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಸೀಮಿತವಾದವೇ ಹೊರತು, ಉದ್ಯೋಗ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಆಗಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯು ‘ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ’ ಕೆಲಮಟ್ಟದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೂ, ‘ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ’ ದೇಶದ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಯುವಜನತೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಉತ್ತಮ ವೇತನ, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಇರುವ ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು.
