ದೇಶದ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೈದಿಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಆತಂಕಕಾರಿ ಹಾಗೂ ದುರಂತದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವರಿಗಿಂತ ‘ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ’ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಅಗಾಧವಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೊ (ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಬಿ) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ‘ಭಾರತದ ಕಾರಾಗೃಹ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ’ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡಾ 130ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟಣೆ ಇದೆ. ಅಂದರೆ, 100 ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 130ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕೂಡಿಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು 1,300ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಪೈಕಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೈಲುಗಳು ಮಿತಿಮೀರಿದ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದ ಜೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಕೈದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 75 ರಿಂದ 77 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಇನ್ನೂ ‘ನಿರಪರಾಧಿಗಳು’. ಕೇವಲ ಶೇ 23 ರಿಂದ 25 ರಷ್ಟು ಕೈದಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ರಜತ್ ಪಾಟೀದಾರ್: ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬಂದು ಆರ್‌ಸಿಬಿ ಹಣೆಬರಹ ಬದಲಿಸಿದ ನಾಯಕ
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವವರು, ದಲಿತರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮೀನು ಮಂಜೂರಾದರೂ, ಜಾಮೀನು ಮೊತ್ತ ಪಾವತಿಸಲು ಅಥವಾ ಶ್ಯೂರಿಟಿ (ಖಾತರಿ) ನೀಡಲು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಜೈಲು ಕಂಬಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಳೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ನೆರವಿನ ಕೊರತೆಯೂ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಸುರಿದಿದೆ.
ಮಿತಿಮೀರಿದ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಮಲಗಲು ಕನಿಷ್ಠ ಜಾಗವೂ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಲವು ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ.
ತ್ವರಿತಗತಿಯ ನ್ಯಾಯದಾನ, ಕಡುಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಾಮೀನು ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ,” ಎಂದು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
