ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಅವರೊಳಗಿನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಕರೆಯು ಒಂದು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ಈಜುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಅಪಾಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಹೇಡಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ನ ‘ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್’ ನಾಟಕದ ಸಾಲುಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನೆನಪಿಸಿವೆ.
‘ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೇಡಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ತಾನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.’ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಒಳನೋಟವುಳ್ಳ ಮಾತುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಜಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಅಶೋಕ್ ಲವಾಸ ಅವರು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜನರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಲಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವವರು ಯಾವುದೇ ಭಯ, ಮುಲಾಜು, ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಒಲವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುವ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ಅವರು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರಮಾಣವಚನಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಥವಾ ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ನಡುವೆ ಯಾವುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದಾಗ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ನೈತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಕ್ಲೈವ್ ಪಾಂಟಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಟಾರ್ಪಿಡೊಗಳಿಂದ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ನೌಕೆ ಮುಳುಗಿದ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಚಿವರು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಸಹಿಸದ ಪಾಂಟಿಂಗ್, ಆ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರಿಗೆ ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಆರೋಪದಡಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರೂ, 1985ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 11ರಂದು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮಂಡಳಿಯು (ಜ್ಯೂರಿ) ಪಾಂಟಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಮೇಲಿನ ಬದ್ಧತೆಯೇ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ 4 ಹಂತಗಳ ಕಠಿಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಉದ್ದೇಶದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಬೇಕು, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಆ ಉದ್ದೇಶವು ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದೃಢವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇರಬೇಕು, ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಅದಮ್ಯ ಧೈರ್ಯ ಇರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರಬೇಕು. ಸತ್ಯವು ತನ್ನನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಭಾರಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೆರಲು ಸಿದ್ಧವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಹಿತಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಜದಿಂದ ಕೇವಲ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಕರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. 2012ರ ಸ್ಪೇನ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 3,000 ಮೀಟರ್ಗಳ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ನ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತ, ಕೀನ್ಯಾದ ಓಟಗಾರ ಅಬೆಲ್ ಮುಟೈ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುವ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್ಗಳ ಮುನ್ನವೇ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರು. ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ಓಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಪೇನ್ನ ಓಟಗಾರ ಇವಾನ್ ಫೆರ್ನಾಂಡೆಜ್ಗೆ ಮುಟೈ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿರುವುದು ಅರಿವಾಯಿತು. ತಾನೇ ಗೆಲ್ಲುವ ಸುವರ್ಣ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಇವಾನ್ ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ ಮುಟೈಗೆ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇವಾನ್ ತಮ್ಮ ತರಬೇತುದಾರರಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಆದರೆ “ಗೆದ್ದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮುಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುವುದು?” ಎಂಬ ಅವರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಈ ದೊಡ್ಡ ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೇ ‘ತಾಯಿ’ ಇದ್ದಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದಂತೆಯೇ ಸರಿ. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆ ಗೆಲ್ಲುವುದರತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಗಳಿಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತವನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಬಲಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇವಲ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ವಿರೋಧಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಕೆಲಸ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ನಿಜವಾದ ನೈತಿಕತೆಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ.
ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನೌಕರಶಾಹಿಯ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧೀನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸೂಕ್ತವಾದ ಉನ್ನತ ವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ತಿದ್ದುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ‘ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪತೆ’ಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಸಹ ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಹ ‘ಬದ್ಧತೆಯುಳ್ಳ ನೌಕರಶಾಹಿ’ಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 360-ಡಿಗ್ರಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯಂತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುವ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರನ್ನು ‘ಭಿನ್ನಮತೀಯರು’ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ದುರ್ಬಲರ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಹೆದರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮಾನವನ ಒಳಗಿನ ಈ ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬೇಕಿದೆ. “ನೀವು ಏನೇ ಹೇಳಿದರೂ, ತಪ್ಪು ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯು ಒಮ್ಮೆ ನಡುಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಉರ್ದು ಕವಿ ಕೃಷ್ಣ ಬಿಹಾರಿ ‘ನೂರ್’ ಅವರ ಸಾಲುಗಳು, ಮನುಷ್ಯನ ಒಳಗಿನ ನೈತಿಕತೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕನೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಕರೆಯನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದೆ.
