ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ (ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ಜಾಂಗ್ಬೋ) ನದಿಗೆ ಚೀನಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ, ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಚೀನಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಲ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರದಿದ್ದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಅನಾಹುತ ಎದುರಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.
‘ಚೈನೀಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್’ ಹಾಗೂ ‘ಯುನ್ನಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು (Tree rings) ಬಳಸಿ 1325 ರಿಂದ 2020ರವರೆಗಿನ ಸುದೀರ್ಘ ನದಿಹರಿವಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‌ರಚಿಸಿ ಕೂಲಂಕಷ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8ರ ‘ಚೀನಾ ಸೈನ್ಸ್ ಬುಲೆಟಿನ್’ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26ರಂದು ‘ಸೌತ್ ಚೀನಾ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್’ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಹರಿವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಸರ್ಜನಾ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹರಿವು ಶೇ. 20ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸರ್ಜನಾ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. 29ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನದಿ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜುಲೈ 2025ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿದಾದ ‘ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್’ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಐದು ಸರಣಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಂದಾಜು 1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಯುವಾನ್ (ಸುಮಾರು 168 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್) ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಳೆಯ ಮಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು 11.67 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಂತೆ ಇದು ಸುಮಾರು 168 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಚೀನೀ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೂಡ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ‘ಪೈಜೆನ್ ಫಾಲ್ಟ್’ (Paizhen Fault) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನದ ಭೀತಿ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರೀ ಭೂಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನದಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚೀನಾದ ಈ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಡೆಯಿಂದಾಗಿ ನದಿಯ ಕೆಳಹರಿವಿನ ದೇಶಗಳಾದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಾಗಿ ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾದ ಫಲವತ್ತಾದ ಹೂಳು ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೃಷಿ, ಜಲಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ.
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿದ್ದರೂ, ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಚೀನಾ ಯಾವುದೇ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ನದಿಯ ಜಲವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಪುನರಾರಂಭಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚೀನಾವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ. ಜಲಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನಾ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
