ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವದ ಪುರಾವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ (MEA) ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ 14ನೇ ‘ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೇವಾ ದಿವಸ್’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬುಧವಾರ ಅವರು ಈ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರು.
ಭಾರತೀಯರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ವಿನಃ, ಅದು ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ‘ಎಕ್ಸ್’ (X) ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್, ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಮತದಾರರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳೇ ಪೌರತ್ವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಲ್ಲವೆಂದಾದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂದು ನೆಟ್ಟಿಗರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕಾನೂನು ನಿಲುವನ್ನೇ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇದೀಗ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್ಐಆರ್ – SIR) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪೌರತ್ವದ ಚರ್ಚೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2025ರಂದು ಬಿಹಾರದ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಗ್ಚಿ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪೀಠವು, “ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಆಧಾರ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಗುರುತಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಬಳಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸಚಿವಾಲಯದ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತೀಯ’ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರೊಬ್ಬರು, “ಹಾಗಾದರೆ ಇದೇನು?” ಎಂದು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್, ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ವೋಟರ್ ಐಡಿ ಪೌರತ್ವದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲ ಅಂದರೆ, ಬೇರೆ ಮತ್ಯಾವುದು ಪೌರತ್ವದ ದಾಖಲೆ?” ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡುವ ಸಚಿವಾಲಯವೇ ಈಗ ಅದು ಪೌರತ್ವದ ಪುರಾವೆಯಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಿರುವುದು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲವೇ? ಎಂದು ಹಲವರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪೌರತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌರತ್ವ ನೋಂದಣಿಗೆ (NRC) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ‘ಪ್ರೆಸ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಬ್ಯೂರೋ’ (PIB), ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2019 ರಂದು ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ, “ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾದ ಅಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
