ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹಬ್ಬಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ‘ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ’ಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ಯಾವ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ಸಂಭ್ರಮ, ಸಡಗರ, ಸಿಹಿ ಊಟ. ಆದರೆ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮಾತ್ರ ಉಪವಾಸ, ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌನಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಶಿವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲ, ಅದು ‘ಶೂನ್ಯ’ದ ದರ್ಶನ
’ಶಿವ’ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಯಾವುದು ಇಲ್ಲವೋ ಅದು’ (That which is not) ಎಂದರ್ಥ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ‘ಶಿವ’ ಎಂದರೆ ಮಂಗಳಕರ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯ ಎಂದರ್ಥ. ‘ರಾತ್ರಿ’ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಅಂಧಕಾರ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಬರುತ್ತದೆ (ಮಾಸ ಶಿವರಾತ್ರಿ). ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಬೇಸಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಬರುವ ‘ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ’ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯು ಮನುಷ್ಯನ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಸಮಯ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು ಶೂನ್ಯದಲ್ಲೇ. ಈ ಶೂನ್ಯವನ್ನೇ ನಾವು ‘ಶಿವ’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರ. ನಾವು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಮಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ನಾವು ಆ ಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತೇವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಅಂದು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕಲ್ಯಾಣವಾಯಿತು ಅಥವಾ ಶಿವನು ಹಾಲಾಹಲವನ್ನು ಕುಡಿದು ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ದಿನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದರ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ: ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ತಮೋಗುಣವನ್ನು (ಆಲಸ್ಯ, ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆ) ಗೆದ್ದು ಜ್ಞಾನದತ್ತ ಸಾಗಲು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನಾವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು:
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ಮಾಡುವಾಗ ಹೊರಬಂದ ‘ಹಾಲಾಹಲ’ (ವಿಷ)ವನ್ನು ಶಿವನು ಕುಡಿದು ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ದಿನವಿದು. ಆ ವಿಷದ ಶಾಖವನ್ನು ತಣಿಸಲು ಶಿವನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮಿಲನವಾದ ದಿನ. ಅಂದರೆ ‘ಪುರುಷ’ (ಶಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಒಂದಾದ ದಿನ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಲೀನವಾಗುವ ಸಂಕೇತವಿದು.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸ್ಥಾನವು ಈ ದಿನದಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು (Energy) ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ (ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಮೂಲಕ ಮೆದುಳಿಗೆ) ಸಂಚರಿಸಲು ಈ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ?: ಆಂಧ್ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಮೋಸದ ಸಾಧ್ಯತೆ!- ಪರಕಾಲ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಆಸ್ಫೋಟಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಉಪವಾಸದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ
’ಯಾಕೆ ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಇರಬೇಕು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುವುದು ಸಹಜ. ಇಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ. ‘ಉಪ’ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರ, ‘ವಾಸ’ ಎಂದರೆ ಇರುವುದು. ಅಂದರೆ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಹತ್ತಿರ ಇರುವುದು ಎಂದರ್ಥ.
ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ (Detoxification): ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿದಾಗ ದೇಹದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (Autophagy). ಇದು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ದೇವರಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ.
ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ: ನಾಲಿಗೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲ. ಉಪವಾಸವು ನಮಗೆ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಚಲನ: ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬ ಉಂಡಾಗ ರಕ್ತದ ಸಂಚಾರ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಖಾಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಮೆದುಳಿನತ್ತ ಹರಿದು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಾಗರಣೆ: ಬೆನ್ನೆಲುಬು ನೇರವಾಗಿರಲಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಲಿ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಕಾರಣವಿದೆ. ಈ ದಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆ ಮಾಡದೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ವಿಜ್ಞಾನ.
ಗ್ರಹಗಳ ಸೆಳೆತ: ಈ ದಿನದಂದು ಇರುವ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯು ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಕುಂಡಲಿನಿ’ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಲಗಿದಾಗ (ಲಂಬವಾಗಿರದ ಸ್ಥಿತಿ), ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಂದು ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನು ನೇರವಾಗಿಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ತಮೋಗುಣದ ವಿನಾಶ: ರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಆಲಸ್ಯ ಅಥವಾ ತಮೋಗುಣ. ಜಾಗರಣೆ ಎಂದರೆ ಆ ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತು ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿಯಾಗುವುದು. ಕೇವಲ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಆ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವಧ್ಯಾನ’ ಇರಬೇಕು. ಜಗತ್ತು ಮಲಗಿರುವಾಗ ಯೋಗಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ; “ಯಾ ನಿಶಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಸಂಯಮೀ” ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಯಾವುದನ್ನು ರಾತ್ರಿ (ನಿದ್ರೆ/ಅಜ್ಞಾನ) ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಯು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆಯು ನಮಗೆ ಅರಿವಿನ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ನೀಡಿದ ಸುವರ್ಣ ಅವಕಾಶ.
ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಸುಮ್ಮನೆ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ನೇರವಾಗಿರಲಿ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಈ ರಾತ್ರಿಯ ಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ನಿಮಗೆ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದಲ್ಲ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ‘ಅಹಂ’ ಎಂಬ ವಿಷವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಜ್ಞಾನದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸುದಿನ. ಅಂದು ನಾಲಿಗೆಗೆ ಉಪವಾಸವಿರಲಿ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಜಾಗರಣೆಯಿರಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮೌನವಿರಲಿ.
