ಒಂದು ಆನೆಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಲೀಟರ್ ನೀರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಕೆ.ಜಿ. ಆಹಾರ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಆನೆಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದರೆ ಅರಣ್ಯದ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರಮಾಣ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಂಡೀಪುರ, ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಕಾಕನಕೋಟೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೀರು, ಮೇವು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಒದಗಿಸುವುದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆನೆ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಅರಣ್ಯಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ. ಆದರೆ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು?
ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಡಿಎನ್ಎ ಆಧಾರಿತ ಆನೆ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 6,013 ಆನೆಗಳಿವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 22,446 ಎಂದು ಈ ಗಣತಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಗಣತಿಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಬಾರಿ ಗಣತಿ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ನೇರ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಬಂಡೀಪುರ, ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನಬೆಟ್ಟ, ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಇತರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ.
ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 2022ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 563 ಹುಲಿಗಳಿವೆ. ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೀಪುರ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹುಲಿಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಿರತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 2022ರ ಚಿರತೆ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 1,879 ಚಿರತೆಗಳಿವೆ. ಚಿರತೆಗಳು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೊದೆ ಪ್ರದೇಶ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಂಚಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೂ ಬದುಕಬಲ್ಲವು.
2025-26ನೇ ಸಾಲಿನ ಆರನೇ ಹಂತದ ಹುಲಿ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಚಿರತೆ ಗಣತಿಯ ಅರಣ್ಯವಾರು ನಿಖರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಂಡೀಪುರ ಮತ್ತು ಕಾಕನಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿವರಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವವರೆಗೆ ಹಳೆಯ ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಒಂದು ಆನೆಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬೇಕು?
ಆನೆಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವಯಸ್ಕ ಆನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 150ರಿಂದ 200 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 150ರಿಂದ 200 ಕೆ.ಜಿ. ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು. ಇದು ಆನೆಯ ವಯಸ್ಸು, ದೇಹದ ಗಾತ್ರ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಆನೆಗಳು ಕುಡಿಯುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದೇಹವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯ.
ಸುಮಾರು 2,000 ಆನೆಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳ ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ.
| ಅಗತ್ಯ | ಒಂದು ಆನೆಗೆ | 2,000 ಆನೆಗಳಿಗೆ |
|---|---|---|
| ಕುಡಿಯುವ ನೀರು | 180 ಲೀಟರ್ | 3.60 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ |
| ಆಹಾರ | 200 ಕೆ.ಜಿ. | 400 ಟನ್ |
ಇದು ಸರಾಸರಿ ಆಧಾರಿತ ಉದಾಹರಣಾತ್ಮಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಬಂಡೀಪುರ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ 2,000 ಆನೆಗಳಿವೆ ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಗಣತಿ ಅಂಕಿಯಲ್ಲ. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ಆನೆಗಳ ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂರೈಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯ.
ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯ
ಆನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗೂ ತನ್ನ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೀರು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಿಂಕೆಗಳು: ಚುರುಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಜಿಂಕೆಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆಗಳು, ಎಳೆ ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಆಹಾರವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆ: ಹುಲ್ಲು, ಪೊದೆಗಳ ಎಲೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದರೆ ಇದರ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಡೆಮ್ಮೆ (ಗೌರ್): ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಕಾಡುಹಂದಿ: ಬೇರುಗಳು, ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಾದಾಗ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ತೆರಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.
ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಚಿರತೆ: ಇವು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ಕಾಡುಹಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳ ಬದುಕು ನೇರವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲೆ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಣಾಮ
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಒಣಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳಂತಹ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಸಂಚರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳ ಬೇಟೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬದುಕಿಗೂ ಅದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಲಂಟಾನಾ ಕಳೆ: ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ
ಬಂಡೀಪುರ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಟಾನಾ ಎಂಬ ವಿದೇಶಿ ಕಳೆಗಿಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆ ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಲಂಟಾನಾ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕೇವಲ ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ತೆರವುಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ ಲಂಟಾನಾ ಮತ್ತೆ ಹರಡದಂತೆ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು
ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದ ಕೆರೆ, ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಜತೆಗೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ನೀರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಒಂದೇ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವಲಂಬಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಮಲಮೂತ್ರದಿಂದ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಬಂಡೀಪುರ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೂ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು.
ಅರಣ್ಯದ ಧಾರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರುತ್ತಿದೆಯೇ?
ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸೂಚನೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ, ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ಒಂದು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಎಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಸಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಧಾರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Carrying Capacity) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಆನೆಗಳ ಸಂಚಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಂಡೀಪುರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಆದರೆ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅರಣ್ಯದ ಧಾರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅರಣ್ಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆ, ಜಲಮೂಲಗಳು, ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಮಳೆನೀರನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಪೂರೈಸುವುದೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ನೀರನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಅರಣ್ಯದೊಳಗೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಳ್ಳಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಕೆರೆಗಳ ಹೂಳೆತ್ತುವಿಕೆ, ನೀರು ಹರಿಯುವ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಅಡೆತಡೆ ತೆರವು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಬಲ್ಲವು. ಅರಣ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅಗತ್ಯ.
ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು: ಬರಗಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪಾಯ
ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಹರಡಿದಾಗ ಕೇವಲ ಮರಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಹುಲ್ಲು, ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳು, ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ನಂತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯಲು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳತ್ತ ತೆರಳುವಾಗ ಅವುಗಳ ಸಹಜ ಸಂಚಾರವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.
ಅರಣ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡರೆ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಂಕಷ್ಟ
ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೊಡ್ಡ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡರೆ ಅವುಗಳ ಸಹಜ ಚಲನವಲನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಸತಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆನೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳತ್ತ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬಂಡೀಪುರ, ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಲಭ್ಯತೆಯಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವು ಒದಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ?
ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಸೋಲಾರ್ ಪಂಪ್ಗಳು, ನೀರಿನ ಹೊಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಕರ್ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರು ಪೂರೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪೂರೈಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:
- ಅರಣ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿದರೆ ಸೋಲಾರ್ ಬೋರ್ವೆಲ್ಗಳೂ ನೀರು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
- ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಸಿರು ಮೇವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಂದು ಪೂರೈಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
- ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿದರೆ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ನೀರಿನ ಆಸರೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
- ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ನಾಶದಿಂದ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯೇ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕೃತಕ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಹುದೇ ಹೊರತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಲಾರವು.
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ನೀರಿನ ಕೊರತೆ; ನಾಡಿನತ್ತ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಚಲನೆ
ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಕೃಷಿ ಜಮೀನುಗಳತ್ತ, ಚಿರತೆಗಳು ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಚಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಆಹಾರದ ಮೂಲವಾಗಬಹುದು.
ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆ ಹಾನಿ, ಆಸ್ತಿ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾನವ ಜೀವಹಾನಿಯೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪ್ರತೀಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅರಣ್ಯದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ, ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕು.
ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಬರಗಾಲ | ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಗೆ ಬತ್ತಿದ ಕಾಡಿನ ಕೆರೆಗಳು: ನೀರಿಗಾಗಿ ಪರದಾಡುವ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು
ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಆಧಾರ
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ, ಹುಲಿಗಳ ಸಂತತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವೇ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನಂಚಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರಣ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಲಂಟಾನಾ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆನೆ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಆರ್ಟಿಇ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕೋ, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೋ?
ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಬದುಕಲು ಬೇಕಾದ ನೀರು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.
ಈ ತನಿಖಾ ವರದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ತನಿಖಾ ವರದಿ | ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಬದಲಾವಣೆ ಸುತ್ತ ರಾಜಕೀಯ: ಆದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ನೇಮಕದ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿದ್ದೇಕೆ?
ಸಂಚಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ…



