ನಾನು ಸಣ್ಣವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಕೇಳಿದ ಕಥೆಗಳು ಈಗ ವೈಚಾರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಲೇಖನಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದೆ..
- ಹುತ್ತದ ಪೂಜೆ – ಗೆದ್ದಲಿನ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆ ನಿವಾರಣೆ
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಹುತ್ತಗಳು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರೈತ ತನ್ನ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಹುತ್ತವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಹುತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಗೆದ್ದಲು ಮತ್ತು ಇರುವೆಗಳೇ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳು. ಅವು ಭೂಮಿಯಾಳದ ಗಟ್ಟಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮೇಲೆ ತಂದು, ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಡಿಲ ಮಾಡಿ, ನೀರು ಇಂಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬಿಲಗಳೇ ಮಳೆ ನೀರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಳವೆಗಳು.
ಆ ಗೆದ್ದಲುಗಳಿಗೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೈತ ಅಕ್ಕಿ ತಂಬಿಟ್ಟು (ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್) ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ತಂಬಿಟ್ಟು (ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್) ಅನ್ನು ಹುತ್ತದ ಬಳಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅದು ನಾಗರನಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ. ಇನ್ನು ಒಣಗಿದ ಕೊಬ್ಬರಿ ಮಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಾಕಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ಬರುವ ದಪ್ಪ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಬ್ಬರಿ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹೊಗೆ ಹುತ್ತದೊಳಗಿನ ಹಾನಿಕಾರಕ ಶಿಲೀಂಧ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಬೆಣ್ಣೆಯ ಹೊಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸೊಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ.
- ಗೌರಿ ಹಬ್ಬ – ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಸಂಕೇತ
ಗೌರಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಶ್ರಾವಣ/ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಸುಗ್ಗಿಯ ಮಣ್ಣಡಿಯ ಸಂಭ್ರಮ. ರೈತರು ಮಂದಿನ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಷದಿಯ ತಯಾರಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳು ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ನೀಡಿದ ಗೊಬ್ಬರದಂತಿವೆ.
- ಗಣೇಶ – ಇದು ಗಣಗಳ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ, ಕೃಷಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ
ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಗೌರಿ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದೇಶ.
ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇರುವುದು ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು, ಉದ್ದು, ಹುರಳಿ, ಅಲಸಂದೆ, ಗೋಧಿಯಂತಹ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು. ರೈತ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು, ಒಕ್ಕಿ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ರಾಶಿಯೇ ‘ಗಣ’. ಈ ಗಣಗಳ ಒಡೆಯನೇ ‘ಗಣಪತಿ’.
ಈ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಡಲು ನಮ್ಮ ಕುಂಬಾರ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯೇ ‘ಕೊಮ್ಮೆ’. ಅದಕ್ಕೆ ಬಿಗಿಯಾದ ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಮೇಲೊಂದು ಹಿಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೊಮ್ಮೆ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾದಾಗ ಅಥವಾ ಇಲಿ ಕೊರೆದಾಗ ಒಡೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕಾಳುಗಳು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕಾಳು ತಿನ್ನಲು ಇಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಇಲಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹಾವು ಬರುತ್ತದೆ. ಒಡೆದ ಕೊಮ್ಮೆಯನ್ನು ರೈತ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ.
ಇದನ್ನೇ ನೋಡಿದ ನಮ್ಮನಾಡಕವಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ: ಧಾನ್ಯ ತುಂಬಿದ ದಪ್ಪ ಕೊಮ್ಮೆಯೇ ಗಣಪತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ, ಮುಚ್ಚಳದ ಹಿಡಿಯೇ ಅವನ ಕಿರೀಟ, ಕಾಳು ತಿನ್ನಲು ಬಂದ ಇಲಿಯೇ ಅವನ ವಾಹನ, ಕೊಮ್ಮೆಗೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಿದ ಹಗ್ಗವೇ ಅವನ ಕೊರಳಿನ ಹಾವು. ರವಿ ಕಾಣದ್ದನ್ನು ಕವಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ. ಇದು ದೇವರ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಕಣಜದ (ಕೊಮ್ಮೆ )ಕಥೆ.
- ವಿಸರ್ಜನೆ ಎಂದರೆ ಬೀಜ ವಿಸರ್ಜನೆ, ಜಲಚರಗಳಿಗೆ ದಾನ
9 ದಿನಗಳ ಪೂಜೆ ನಂತರ ಕೊಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿ (ಗಣಪತಿಯಲ್ಲಿ) ಕೂಡಿಟ್ಟ ಕಾಳುಗಳು ಮೊಳಕೆ ಬರಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಉತ್ಸವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದು, ನೀರಿನ ಜಲಚರಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಮೂರ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಬೀಜ ವಿಸರ್ಜನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತವರಿಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳನ್ನು (ಗೌರಿ) ಮತ್ತೆ ಗಂಡನ ಊರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎರಡೂ ಬಿತ್ತನೆಯ ಸಂಕೇತವೇ.
ಒಂದು ಹಬ್ಬದಿಂದ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ – ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣು ತರುವವನಿಗೆ, ಕುಂಬಾರನಿಗೆ, ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವವನಿಗೆ, ಹೂವು-ಹಣ್ಣು ಮಾರುವವನಿಗೆ, ಭಜನೆ-ನಾಟಕ ಮಾಡುವ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ, ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುವವನಿಗೆ. ಒಂದು ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಊರಿನ ಮನೋವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಕ್ರದ ತಿರುಗುವಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೌರಿ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮ ರೈತನ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ.
ಎ.ಬಿ. ಶಿವರಾಜ
ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬಂಧುತ್ವ ಭಾರತ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
