“ನ್ಯಾಯ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ನ್ಯಾಯ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಸಮ” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಈ ಮಾತು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಿಜವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜುಡಿಷಿಯಲ್ ಡೇಟಾ ಗ್ರಿಡ್ (NJDG) ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 5.8 ಕೋಟಿಯನ್ನು (58 ಮಿಲಿಯನ್) ದಾಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ—ದೇಶದ ಸುಮಾರು 7,300 ಕೋರ್ಟ್ ಹಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕೊಠಡಿಗಳು) ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು!
ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 25 ರಷ್ಟು (ಕಾಲು ಭಾಗ) ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 25 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇರುವುದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಿಂದ ಪತ್ರ: ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವಿರುದ್ಧದ ತನಿಖೆ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
| ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಂತ | ಬಾಕಿ ಇರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹುದ್ದೆಗಳ ಕೊರತೆ / ಸ್ಥಿತಿ |
| ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು | ಸುಮಾರು 5 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ | 7,300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ. |
| ರಾಜ್ಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು (25 ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು) | 64 ರಿಂದ 65.5 ಲಕ್ಷ | ಒಟ್ಟು 1,122 ಮಂಜೂರಾದ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ 300 ರಿಂದ 350 ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ. |
| ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ | ಸುಮಾರು 93,000 – 95,000 | ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 73,967 ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮತ್ತು 18,375 ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿವೆ. |
ದೇಶದ ಸಾವಿರಾರು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹೊರಗೆ “ಇಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ” ಅಥವಾ “ಈ ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿ ಇದೆ” ಎಂಬ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಒಳಗೆ ಕಡತಗಳ ರಾಶಿ ಧೂಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೊರಗೆ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕರು 10 ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ತೀರ್ಪಿಗಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಎಸ್. ಆರ್. ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಕಾನೂನಿನ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯ ವೈಫಲ್ಯ. ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಯಾವಾಗ ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಅವರು ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರವೇ ಹೊಸ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಮಕಾತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು 1 ರಿಂದ 3 ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಗೋವಿಂದ್ ಮಾಥುರ್ ಅವರು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. “ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಾವೆದಾರರಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಕೀಲರು ಸರಿಯಾದ ಸಿದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೊಸದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಬಾಕಿ ಹೊರೆ ಏರಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೊಲಿಜಿಯಂ 90 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿದ್ದರೆ ಶಿಫಾರಸಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿಯಾಗುವ 6 ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆ 6 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಖಾಲಿ ಉಳಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
