ಕೇವಲ 25 ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿ, ಸಾವಿರಾರು ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರು ಕೇವಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕನಲ್ಲ; ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ‘ಧರ್ತಿ ಅಬ್ಬಾ‘ (ಭೂಮಿಯ ತಂದೆ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು, ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಕೇಂದ್ರಿತ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದೇಶದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲ, ಜಲ, ಕಾಡು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದವರು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ.
ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ನವೆಂಬರ್ 15ನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ‘ಜನಜಾತೀಯ ಗೌರವ ದಿವಸ’ವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.
ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೋರಾಟದ ಕಿಡಿ
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರು 1875ರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಇಂದಿನ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಖುಂಟಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಲಿಹಾತು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಸುಗ್ನಾ ಮುಂಡಾ, ತಾಯಿ ಕರ್ಮಿ ಹಾತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಬಾಲ್ಯ ಸುಖಮಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬವು ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬಡತನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ಅಂದಿನ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂದಿನಂತೆ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ‘ಖುಂಟ್‌ಕಟ್ಟಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಭೂಹಕ್ಕು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಂದಾಯ ನೀತಿ, ಜಮೀನ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಲೇವಾದೇವಿಗಾರರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗತೊಡಗಿತು. ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಾಪಿಸತೊಡಗಿದರು. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೇಣಿದಾರರು ಅಥವಾ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
ಇವರನ್ನು ಆದಿವಾಸಿಗಳು ‘ದಿಕು’ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜತೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿ ಚಾಕ್ರಿ, ಸಾಲದ ಶೋಷಣೆ, ಅತಿಯಾದ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ದೂಡಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅರಣ್ಯ ನೀತಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಮೇಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡವು. ಹೀಗಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿರದೆ, ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮೂಡಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮನೋಭಾವ
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೈಪಾಲ್ ನಾಗ್ ಎಂಬ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ ಚೈಬಾಸಾದ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಮಿಷನರಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯವೂ ಆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ದಾವೂದ್ ಎಂಬ ಕ್ರೈಸ್ತ ಹೆಸರೂ ಇದ್ದುದಾಗಿ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಚೈಬಾಸಾದಲ್ಲಿ 1886ರಿಂದ 1890ರವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ‘ಸರ್ದಾರ್ ಚಳವಳಿ’ಯ ಪ್ರಭಾವವೂ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿತು. ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹೋರಾಟವು ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಆರಂಭಿಕ ನೆಲೆಯಾಯಿತು.
ಮಿಷನರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ನಡುವೆಯೇ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಲವಾಯಿತು. ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳ ಪರಿಚಯವೂ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಬಿರ್ಸಾಯಿತ್ ಚಳವಳಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಕೇವಲ 18-20ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಜನರ ಭೂಮಿ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಇದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುವಕನಾಗಿ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಯಕನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು.
ಬಿರ್ಸಾಯಿತ್ ಚಳವಳಿ: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆ
1893-94ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 1895ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.
‘ಬಿರ್ಸಾಯಿತ್’ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಆದಿವಾಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆ, ಸಿಂಗ್‌ಬೊಂಗಾ ಆರಾಧನೆ, ನೈತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಮದ್ಯಪಾನ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಸುಧಾರಣಾ ಚಿಂತನೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಅದಕ್ಕಿತ್ತು. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಡಕನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದಾಗಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಜನರು ಅವರನ್ನು ದೇವರ ಸ್ವರೂಪದ ನಾಯಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ‘ಭಗವಾನ್ ಬಿರ್ಸಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.
1895ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಂತಿಭಂಗ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಜನರ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.
ಉಲ್ಗುಲಾನ್: ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಉದಯ
1897ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿದರು. ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಮುಂಡಾ, ಓರಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು, ಬಿಟ್ಟಿ ಚಾಕ್ರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು.
1898-99ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಜನರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಕಂದಾಯ ಪಾವತಿಸದಿರುವುದು, ಅನ್ಯಾಯದ ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು.
1899ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಹೋರಾಟವು ಬೃಹತ್ ದಂಗೆಯ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನೇ ‘ಉಲ್ಗುಲಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಗುಲಾನ್ ಎಂದರೆ ಮಹಾಕೋಲಾಹಲ, ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಮಹಾ ದಂಗೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘೋಷವಾಕ್ಯ
ಅಬುವಾ ರಾಜ್ ಏತೆ ಜನ, ಮಹಾರಾಣಿ ರಾಜ್ ತುಂಡು ಜನ!
ಅಂದರೆ, “ರಾಣಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯವಾಗಲಿ, ನಮ್ಮದೇ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲಿ” ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.
ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆ:
ಅಬುವಾ ದಿಶುಮ್, ಅಬುವಾ ರಾಜ್
ಅಂದರೆ, “ನಮ್ಮ ದೇಶ, ನಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆ”. ಈ ಘೋಷಣೆ ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಧಾರದ ಆಶಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಲ್ಗುಲಾನ್ ಕೇವಲ ಜಮೀನ್ದಾರರ ವಿರುದ್ಧದ ರೈತ ಬಂಡಾಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಬಹುಮುಖ ಹೋರಾಟವಾಗಿತ್ತು.
ದೊಂಬಾರಿ ಬುರು: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಎದೆಯೊಡ್ಡಿದ ಆದಿವಾಸಿಗಳು
1899ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 24ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ರಾಂಚಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಲವು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಚೇರಿಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು, ಕೆಲವು ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಾಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದವು. ಇದು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶೋಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು.
1900ರ ಜನವರಿ 9ರಂದು ಖುಂಟಿ ಸಮೀಪದ ದೊಂಬಾರಿ ಬುರು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ಹೋರಾಟಗಾರರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದರು.
ಹೋರಾಟದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ: ಜಲ, ಜಂಗಲ್, ಜಮೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಹಿಂದೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿದ್ದವು. ಅವರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
1. ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ: ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ‘ಖುಂಟ್‌ಕಟ್ಟಿ’ ಭೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹೊರಗಿನ ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಕಬಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.
2. ಬಿಟ್ಟಿ ಚಾಕ್ರಿ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ‘ಬೇತ್ ಬೇಗಾರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಹೋರಾಡಿದರು. ಜಮೀನ್ದಾರರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ಅತಿಯಾದ ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಿ, ಬಡ್ಡಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಾಲದ ಸುಳಿಯಿಂದ ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
3. ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತೊಲಗಿಸಿ ‘ಮುಂಡಾ ರಾಜ್’ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊರಗಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೈಯಲ್ಲಿರದೆ, ಆಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.
4. ಅರಣ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆ: ಕಾಡು, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಬದುಕು, ಆಹಾರ, ಔಷಧ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಾಧಾರಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಗ್ರ ಚಳವಳಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಬಂಧನ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢ ಸಾವು: 25 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದುಕು
ದೊಂಬಾರಿ ಬುರು ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ನೂರಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕರು ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವರನ್ನು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೊನೆಗೂ 1900ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 3ರಂದು ಚಕ್ರಧರಪುರದ ಜಂಕೋಪೈ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ. ಬಂಧನದ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ರಾಂಚಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರು 1900ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 9 ಗಂಟೆಗೆ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಕಾಲರಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಪ್ರಾಶನದ ಅನುಮಾನವೂ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ರಾಂಚಿಯ ಕೋಕರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ ಸೇತುವೆಯ ಸಮೀಪ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ’ ಎಂಬ ಸ್ಮಾರಕವಿದೆ. ರಾಂಚಿಯ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹವನ್ನೂ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಬಿತ್ತಿದ ಹೋರಾಟದ ಬೀಜ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾಯಿತ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಅವರ ಭೂಹಕ್ಕಿನ ಹೋರಾಟವು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಆದಿವಾಸಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.
ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮ: 1908ರ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಭೂಮಸೂದೆ ಕಾಯ್ದೆ
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತಾದದ್ದು.
ಉಲ್ಗುಲಾನ್ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸರ್ವೆ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಮುಂದಾಯಿತು. 1903ರ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಖುಂಟ್‌ಕಟ್ಟಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದವು. ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ 1908ರಲ್ಲಿ ‘ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಟೆನನ್ಸಿ ಆಕ್ಟ್’ (Chotanagpur Tenancy Act) ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು.
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆದಿವಾಸಿಯೇತರರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. ಖುಂಟ್‌ಕಟ್ಟಿ ಭೂಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಭೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿತು. ಬಿಟ್ಟಿ ಬೇಗಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಬದುಕು 25 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದರೂ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಭಾವ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅವರ ಹೋರಾಟವು ನಂತರದ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆ, ಆದಿವಾಸಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಚಳವಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.
ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಇಂದು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆದಿವಾಸಿ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
2000ರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಬಿಹಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದೇ ದಿನ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವೂ ಆಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತದ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
2021ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನವೆಂಬರ್ 15ನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ಜನಜಾತೀಯ ಗೌರವ ದಿವಸ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಅಬುವಾ ರಾಜ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಯ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು, ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾದ ಆದಿವಾಸಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತ
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1857ರ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ಆದಿವಾಸಿ ದಂಗೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಸಂಥಾಲ್ ಹೂಲ್, ಕೋಲ್ ದಂಗೆ, ಭಿಲ್ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಮುಂಡಾ ಉಲ್ಗುಲಾನ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಇಂತಹ ಹೋರಾಟಗಳು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಕೇವಲ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೂ ನೀಡಿದರು. ಮೊದಲು ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ಸುಧಾರಣೆ, ನಂತರ ಸಂಘಟನೆ, ಆ ಬಳಿಕ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತದ ಕನಸು ಎಂಬ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಳವಳಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು.
ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಸಾರಿದ ಮಂಟೇದಲಿಂಗಯ್ಯ’: ನೀಲಗಾರರ ಸ್ವರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಜನಪದ ತತ್ವ
ಅವರು ಬದುಕಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರು.
ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಹಳೇ ಮೈಸೂರು | ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಬೊಪ್ಪೇಗೌಡನಪುರದವರೆಗೆ: ಜನಪದ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ
ಇಂದು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯ ಜನ್ಮದಿನ ಆಚರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅವರು ಹೋರಾಡಿದ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಹೊರಗೆ ‘ರಾಮ’-ಒಳಗೆ ‘ನಾಥೂರಾಮ’: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಮುಂದೆ ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಆತಂಕ
ಅಬುವಾ ದಿಶುಮ್, ಅಬುವಾ ರಾಜ್ ಎಂಬ ಅವರ ಘೋಷಣೆ ಇಂದಿಗೂ ಆದಿವಾಸಿ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಗಾಂಧೀಯ ‘ರಾಮ’-ಮನುವಾದಿಗಳ ‘ಶ್ರೀರಾಮ’ನಲ್ಲ
ಕೇವಲ 25 ವರ್ಷ ಬದುಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಬದುಕೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿರಬಹುದು; ಆದರೆ, ಅವರು ಎತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಬಿತ್ತಿದ ಹೋರಾಟದ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಕೇವಲ ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಹೋರಾಟದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರರಾದ ಧರ್ತಿ ಅಬ್ಬಾ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ.
