ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಶತಮಾನದ ರಹಸ್ಯವೊಂದನ್ನು ಭೇದಿಸಿದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹೆನ್ರಿ ಬಿ. ಕಗನ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕೆನ್ಸೊ ಸೋಯಿ ಅವರಿಗೆ 2026ನೇ ಸಾಲಿನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
’ಅಸಿಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಸಿಂಥೆಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ (asymmetric organic synthesis) ನಾನ್-ಲೀನಿಯರ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಟೋಕ್ಯಾಟಲಿಸಿಸ್ (autocatalysis) ಆವಿಷ್ಕಾರ’ಕ್ಕಾಗಿ ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಜೀವರಾಶಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾರೂ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ.
ಇವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ‘ಚೈರಾಲಿಟಿ’ (chirality) ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ‘ಕೈಗಳಂತಹ ರಚನೆ’ (chemical handedness). ನಮ್ಮ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಗೈಗಳು ಹೇಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಕೆಲವು ಅಣುಗಳು ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಆಕಾರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಇವು ಎರಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಜೀವಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಕಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಣುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಎರಡೂ ರೂಪಗಳು ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.
1986ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಕಗನ್ ಅವರು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಬಳಿಕ 1995ರಲ್ಲಿ ಕೆನ್ಸೊ ಸೋಯಿ ಅವರು ‘ಆಟೋಕ್ಯಾಟಲಿಸಿಸ್’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
2003ರಲ್ಲಿ ಕೆನ್ಸೊ ಸೋಯಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ರೂಪದ ಅಣುವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇ.100ರಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಜೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ನಿಖರವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಮತೋಲನವು ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.
’ಹೋಮೋಚೈರಾಲಿಟಿ’ (homochirality) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಂದೇ ಅಣುವಿನ ಎರಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ರೂಪಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲವು. “ಹೋಮೋಚೈರಾಲಿಟಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಹಸ್ಯಕ್ಕೆ ಕಗನ್ ಮತ್ತು ಸೋಯಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೈನರ್ ಲಿಂಕೆ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿರುವುದು ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತಸದ ಕ್ಷಣ ಎಂದು ಕೆನ್ಸೊ ಸೋಯಿ ಹರ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
