ಗೋಡ್ಸೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಮಾನ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಪರ್ಯಾಯ ಓದು ಎಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ದೂರಮಾಡಿ, ಅವರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದಾದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತಿಹಾಸದ ಮರುನಿರೂಪಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದ ನಾಥೂರಾಮ್ ಗೋಡ್ಸೆಯನ್ನು ದೇಶಭಕ್ತನಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಅಡ್ಡಂಡ ಕಾರ್ಯಪ್ಪನವರ ‘ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆಯ ಸತ್ಯ’ ನಾಟಕದ ಸುತ್ತ ಎದ್ದಿರುವ ವಿವಾದವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಾಟಕದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗದ್ದಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹಗೊಳಿಸಿ, ಅವರ ಹಂತಕನಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಆಯಾಮವೂ ಇದೆ.
2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬನಶಂಕರಿಯ ಸುಚಿತ್ರ ಫಿಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಗಲಾಟೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ ವೇಳೆ ಅಡ್ಡಂಡ ಕಾರ್ಯಪ್ಪನವರ ಮುಖಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪು ಮಸಿ ಬಳಿದ ಘಟನೆ ವರದಿಯಾಯಿತು. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ದೇಶವಿರೋಧಿಯಂತೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರವಾಗಿದ್ದವರಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಗೋಡ್ಸೆಯನ್ನು ದೇಶಭಕ್ತನಂತೆ ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ದೂರುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಪೊಲೀಸರು ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಬನಶಂಕರಿ ಪೊಲೀಸರು ಸುಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿ, ತನಿಖೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೊಲೀಸರು ನೀಡಿದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಅಡ್ಡಂಡ ಕಾರ್ಯಪ್ಪನವರ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಎಸೆಯಲಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟನೆಯೂ ವರದಿಯಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಘಟನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.
ಪೊಲೀಸರ ನೋಟಿಸ್ ಕುರಿತು ಬಿಜೆಪಿ ಸಂಸದ ತೇಜಸ್ವಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಸಿ.ಟಿ. ರವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಟೀಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚುವ ಅಥವಾ ಹಂತಕನನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಅನುಮತಿ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥನೆ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕಿರುವುದು ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಗೋಡ್ಸೆಯ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮರ್ಥನೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಗೋಡ್ಸೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. 1948ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ಬಿರ್ಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ನಾಥೂರಾಮ್ ಗೋಡ್ಸೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಹತ್ಯೆಗೈದ. ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಡೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟನೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಸರಣಿಯ ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೃತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾಲು ನೀಡುವ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಗೋಡ್ಸೆ ತನ್ನ ಹತ್ಯೆಯ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈ ಘಟನೆಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದವು. 1934ರ ಜೂನ್ 25ರಂದು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆಯಲಾಯಿತು. 1944ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪಂಚಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಡ್ಸೆ ಕಠಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರತ್ತ ಧಾವಿಸಿದ್ದ ಘಟನೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. 1946ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲನ್ನು ಹಳಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ 1948ರ ಜನವರಿ 20ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ಬಿರ್ಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಯ ವೇಳೆ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಘಟನೆಗಳು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. 1934ರ ಪುಣೆ ಘಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಗೋಡ್ಸೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಗೋಡ್ಸೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳದೆ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಹಿಂದಿನ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಗೋಡ್ಸೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದೀರ್ಘ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಆತನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಯಂ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಆತ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು, ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೀಡಿದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾಲನ್ನು ಭಾರತ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದದ ಪಾಲನೆಯನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಆತ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ. ಈ ನಿಲುವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾನು ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಹೊಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ಗೋಡ್ಸೆ ಆ ನಂತರ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.
ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಹಂತಕನು ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ತಾನೇ ನೀಡುವ ಕಾರಣಗಳು ಆ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಪರಾಧಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಆತನ ಮನಸ್ಥಿತಿ, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಹೇಳಿಕೆಯೇ ಅಪರಾಧದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮಾನದಂಡವಾಗಲಾರದು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗೋಡ್ಸೆಯ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಗೋಡ್ಸೆ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ಆಪ್ಟೆಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಪಂಜಾಬ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ನಂತರ 1949ರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಅಂಬಾಲಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.
ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಬಂಡೂರ ಅವರು Moral Disengagement in the Perpetration of Inhumanities ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅನೈತಿಕ ಕೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ‘ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದ ನಂತರ, “ನಾನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಉನ್ನತ ಉದ್ದೇಶದ ಮುಖವಾಡ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಬಲಿಪಶುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅಪರಾಧದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗುವುದು ಅಪರಾಧಿಯು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಕಥನ ಮಾತ್ರ.
ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ತಪ್ಪು ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪದೇಪದೇ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಕಥನವನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಕಥನವನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಪು ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಸಮರ್ಥನೆಯೇ ಸತ್ಯವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಬಹುದು. ಅಪರಾಧದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಬದಲು ಅಪರಾಧಿಯು ನೀಡಿದ ವಿವರಣೆಯನ್ನೇ ಜನರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೈತಿಕ ಸಮರ್ಥನೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗೋಡ್ಸೆಯ ಸ್ವಯಂ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯವೆಂದು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರೂ ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಮೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತ ಅವರ ನಿಲುವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕರು ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಚಾರ. ಆ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಹಂತಕನನ್ನು ದೇಶಭಕ್ತನನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ಯೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದ್ವೇಷದ ವಿರುದ್ಧದ ನಿಲುವುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು. ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳಿಂದ ನಲುಗಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇ ಮತೀಯ ದ್ವೇಷದ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ದುರ್ಬಲ ನಾಯಕನಂತೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಪರವಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದರ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಗೋಡ್ಸೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಮಾನ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಪರ್ಯಾಯ ಓದು ಎಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ದೂರಮಾಡಿ, ಅವರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದಾದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತಿಹಾಸದ ಮರುನಿರೂಪಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ, ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಆಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಗೌರವ, ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಬೇಕಾದ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾರತದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನ ರೂಪ ನೀಡಿತು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಇದನ್ನೇ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಬಾಳು, ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಪಾಲು ಎಂಬ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆಶಯ.
ಈ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನವರು, ಕೆಳಗಿನವರು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಮನುವಾದಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಚಿಂತನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಇಂತಹ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋಡ್ಸೆ ವೈಭವೀಕರಣದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಈ ವಿಶಾಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ದೂರಮಾಡಿ, ಅವರ ಹಂತಕನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಮರುನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲ; ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಜಾಗ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಆಗಿದೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹತ್ಯೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯ. ಆ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಂತಕನ ವಾದವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಹತ್ಯೆಯ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಗೋಡ್ಸೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ; ಹಂತಕನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ.
ದೇಶಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹಿಂಸೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ. ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಧರ್ಮದ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವೇಷ ಬೆಳೆಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹೋರಾಟ; ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಗೋಡ್ಸೆಯನ್ನು ದೇಶಭಕ್ತನನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಅಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಂತಕನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ರಾಜಕೀಯದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಾರಿತ್ರ್ಯಹರಣವಲ್ಲ; ಸಂವಿಧಾನ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಮನುವಾದಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶೆಟ್ಟಿ
ಬರಹಗಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
