ಶಿಕ್ಷಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸರಕಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಹಕ್ಕು. ಮಾತೃಭಾಷೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲಾಗಬೇಕು, ಹಣ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಬಾರದು.
ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಮೋಹ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಖಾಸಗೀಕರಣ, ಅಂಕ-ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒತ್ತಡ, ಕೌಶಲ್ಯರಹಿತ ಕಲಿಕೆ, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಗಳ ತಿರುಚುವಿಕೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲ ಆಶಯದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಯಾರಿಗಾಗಿ? ಯಾರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ? ಯಾವ ರೀತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ? ಶಿಕ್ಷಣದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಯಾರದು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕದೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ.
ಈ ದಿನ.ಕಾಮ್ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ಚಿಂತಕರಾದ ಡಾ. ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ದಾರಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ
ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಓದಲು-ಬರೆಯಲು ಕಲಿಯುವುದಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಗಳಿಸುವುದೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪಡೆಯುವುದಷ್ಟೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥವೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸು, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ.
ಮಗು ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕಲಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ, ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮನಸ್ಸು, ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ-ಇವುಗಳನ್ನೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಆದರೆ, ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಈ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವು ಅಂಕ, ರ‍್ಯಾಂಕ್, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ.
ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಬೇಕು
ಮಗು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೊದಲು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ತನ್ನ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ. ಮನೆ, ಕುಟುಂಬ, ಪರಿಸರ, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅನುಭವ-ಎಲ್ಲವೂ ಮಗುವಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಜ್ಞಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುವುದು ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು.
“ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ವಂಚನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಶೋಚನೀಯ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಮೋಹ ಮತ್ತು ಹೇರಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆಗುಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಮಾತೃಭಾಷೆಯೇ ಜ್ಞಾನಭಾಷೆಯಾಗಬೇಕು” ಎಂಬುದು ಡಾ. ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಸಾರ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಲ್ಲ. ಜಾಗತಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳ ಕಲಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮಗು ಮೊದಲು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲಿ. ನಂತರ ಕನ್ನಡದ ಜೊತೆಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿ. ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಗೋಡೆಯಾಗಬಾರದು.
ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಗಡಿ ಹಾಕಬಾರದು
ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ವಿಷಯಗಳ ಅತಿಯಾದ ವಿಭಜನೆ. ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವೈದ್ಯರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ವಕೀಲರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಎಂಬ ವೃತ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಜ್ಞಾನ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವೃತ್ತಿಪರನು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅರಿವನ್ನಾದರೂ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಪರಿಸರ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅರಿವು ಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕನಿಗೆ ವಿಷಯಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ವೈವಿಧ್ಯದ ಅರಿವು ಅಗತ್ಯ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಣಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದಲ್ಲ. ಬದುಕನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ವಿಶಾಲ ಜ್ಞಾನ ಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ.
ಅಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಕೌಶಲ್ಯ ಮುಖ್ಯ
ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಗುವಿನ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರೀಕ್ಷಿಸದೆ ಅದರ ಚಿಂತನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು, ತಂಡವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವುದು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಬಳಸುವುದು, ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾದರೆ, ನಾವು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕಲೆ ಇಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಪೂರ್ಣ
ಸಂಗೀತ, ನಾಟಕ, ನೃತ್ಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ‘ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಟುವಟಿಕೆ’ಗಳಂತೆ ನೋಡುವ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಕಲೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂವೇದನಾಶೀಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಟಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರೀಡೆ ಶಿಸ್ತು, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೋಲು-ಗೆಲುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಇಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಜ್ಞಾನ ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ಸರಕಾಗಬಾರದು
ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಖಾಸಗೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಎಲ್‌ಕೆಜಿಯಿಂದಲೇ ಶುಲ್ಕ, ಸಾರಿಗೆ, ಸಮವಸ್ತ್ರ, ಪುಸ್ತಕ, ಚಟುವಟಿಕೆ, ವಿವಿಧ ಹೆಸರಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಪೋಷಕರ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನೇ ಸವೆಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದ ಸೂಚನೆ.
ಒಬ್ಬ ಬಡ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆ ಮಗುವಿನ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯ. ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಣ ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತಾದರೆ, ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದನ್ನೇ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಪೋಷಕರು ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?
ಪೋಷಕರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ದೂಷಿಸಲಾಗದು. ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಹಜವಾದ ಬಯಕೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ, ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪ, ಕಲಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಡುವ ಅನುಮಾನ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಪೋಷಕರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದತ್ತ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.
‘ನಾವು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕೊರತೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಗಬಾರದು’ ಎಂಬ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀರಿದರೂ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಓದಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
‘ಹಣವಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ’ ಎಂಬ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ
‘ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ ಹಣ, ಹಣವಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆ’ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ. ಮಗುವಿನ ಪ್ರತಿಭೆ, ಕುತೂಹಲ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳಿಗಿಂತ ಪೋಷಕರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಅದರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತಾದರೆ ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜದ ಕನಸು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ಸಂತೋಷ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಭಯ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಆರ್ಥಿಕ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗಂಭೀರ ಲೋಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದ ತಿರುಚುವಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣವಲ್ಲ
ಶಿಕ್ಷಣವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಲಿಸಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯವನ್ನು ತಿರುಚುವುದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ. ಮಹನೀಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದು, ಅಸೌಕರ್ಯದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದು ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಬೆಳೆಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಏನು ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರು ಕಲಿತ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಹೋದರತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಅರಿವು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಬೇಕು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ; ಯಾರೂ ಹೊರಗುಳಿಯಬಾರದು
ಮುಸ್ಲಿಮರು, ದಲಿತರು, ಆದಿವಾಸಿಗಳು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದರೆ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಪೂರ್ಣ. ಮಗುವಿನ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ಲಿಂಗ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅದರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು. ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕೇವಲ ನೀತಿ ಪದವಾಗದೆ, ಶಾಲೆಯ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಯಿಂದಲೇ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾವ ಮಗು ಹಿಂದುಳಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಡುವ ಬದಲು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು.
ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನವೇ ದಿಕ್ಕು
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭದ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಶಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು, 15ನೇ ವಿಧಿ ಭೇದಭಾವದ ವಿರುದ್ಧದ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 21Aನೇ ವಿಧಿಯಡಿ 6ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿನ 45ನೇ ವಿಧಿ ಬಾಲ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 46ನೇ ವಿಧಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಶಯದ ಭಾಗ. ಸಂವಿಧಾನ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಾಗಬಾರದು.
ಪರಿಸರವನ್ನೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿಸಬೇಕು
ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು. ಮಣ್ಣು, ನೀರು, ಕಾಡು, ಕೃಷಿ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಕಲಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಲದು. ಅವುಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದ ಕೆರೆ ಏಕೆ ಒಣಗುತ್ತಿದೆ? ಮಳೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ? ರೈತರು ಏಕೆ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ನೀರನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬೇಕು? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವಂತಾದರೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ. ಪರಿಸರದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು?
ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ ಕೇವಲ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ-
- ಸಮರ್ಪಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಕರು,
- ಉತ್ತಮ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು,
- ಗ್ರಂಥಾಲಯ,
- ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ,
- ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯ,
- ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ,
- ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ,
- ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯ,
- ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಕಲಿಕಾ ವಾತಾವರಣ ಒದಗಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.
ನಗರದ ಮಗುವಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಗುವಿಗೂ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಮಗುವಿಗೆ ಇರುವ ಕನಸು ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ಬಡ ಕುಟುಂಬದ ಮಗುವಿಗೂ ಇರಬೇಕು.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
‘ಯಾವ ಶಾಲೆ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬದಲಾಗಬೇಕು
ಇಂದು ಪೋಷಕರು ‘ನನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಯಾವ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದಾಗಿರಬೇಕು-‘ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಬೇಕು?’ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೂರದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬಾರದು. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕರು ಸಾಲ ಮಾಡಬೇಕಾದ, ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ ಬಡವರ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವೂ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಶಕ್ತಿ, ಸಮಾನತೆಯ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮುಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಅಗತ್ಯ
ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ಮೀರಿದೆ. ಅಮುಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಜ್ಞಾನ, ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅರಿವು, ಕಲೆ-ಕ್ರೀಡೆ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ-ಇವು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಬೇಕು. ಎಲ್‌ಕೆಜಿಯಿಂದಲೇ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಓದಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನೇ ಸವೆಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕುಸಿತಗೊಳಿಸುವಂತಾಗಬಾರದು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಯಾರ ಹಕ್ಕು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು-ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರೀಮಂತರ ಹಕ್ಕಲ್ಲ. ಅದು ಬಡವರ ದಾನವಲ್ಲ. ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸರಕಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಹಕ್ಕು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಬಡತನದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಕು. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೂ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು. ಮಹನೀಯರು ಕನಸು ಕಂಡ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು; ಹಣ ಮಾಡುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆ ಆಶಯವನ್ನು ಪುನಃ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಸರ್ಕಾರದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಶಾಲೆ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಸಮಾನ ಸಮಾಜವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈಗ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ‘ನನ್ನ ಮಗುವಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಅಂಕ?’ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ‘ನನ್ನ ಮಗು ಎಷ್ಟು ಯೋಚಿಸಲು ಕಲಿತಿದೆ? ಎಷ್ಟು ಮಾನವೀಯವಾಗಿದೆ? ಎಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ? ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ?’ ಎಂಬುದಾಗಬೇಕು.
ಈ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಮೈಸೂರು | ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯ: ನ್ಯಾ. ನಾಗರಾಜ್ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಅಂಕಸದೊಡ್ಡಿ
ಅದೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಜವಾದ ಅಳತೆ. ಮಾತೃಭಾಷೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲಾಗಲಿ. ಶಿಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರ ಹಕ್ಕಾಗಲಿ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಲಿ. ಜ್ಞಾನ ಸಮಾಜದ ಸಂಪತ್ತಾಗಲಿ. ಹಣವಿರುವ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ-ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ ಸಮಾನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯುವ ದಿನವೇ ನಿಜವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ದಿನ.
