ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅದು ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗದಿರುವುದು ತೀವ್ರ ಕಳವಳಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ರಾತ್ರಿಯಂದು ದೆಹಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಯು (ಡಿಪಿಸಿಸಿ) ದಾಖಲಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಭೀಕರತೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ದೆಹಲಿಯ ಜಹಾಂಗೀರ್ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯ ಪಿಎಂ 2.5 (PM2.5) ಮಟ್ಟವು 4,985 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಮುಂಡ್ಕಾದಲ್ಲಿ 3,744 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂ ತಲುಪಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಿತಿ ಕೇವಲ 60 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ನಿಗದಿತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹತ್ತಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಈ ಆಘಾತಕಾರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಎಕ್ಯೂಐ) ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನವೆಂಬರ್ 9, 2026ರ ಜಾಗತಿಕ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವೇದಿಕೆಯ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಲುಷಿತ 100 ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಇವೆ ಎಂಬ ವರದಿಯು ದೇಶದ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸರ ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಭೀಕರ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದರೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜನಜೀವನ ಎಂದಿನಂತೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭರವಸೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ನೈಜ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾದ ಬೃಹತ್ ಜನಾಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯವು ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸದಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮತದಾರರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ತಕ್ಷಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳು. ಭಾರತದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಉಚಿತ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಜೀವನಮರಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ‘ನಿಧಾನ ವಿಷ’ವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ತಕ್ಷಣದ ಚುನಾವಣಾ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಥವಾ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವೂ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಪಟಾಕಿ ಅಥವಾ ಚಳಿಗಾಲದ ದಟ್ಟ ಮಂಜಿನಿಂದಾಗಿ ಗಾಳಿ ಹದಗೆಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾದಂತೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸರಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಾಡುವ ಈ ಪರಿಸರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯೂ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ ವರದಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ವಾಹನಗಳ ಹೊಗೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ದೂಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸುಡುವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾರಣಗಳು ಅಡಗಿವೆ. ಮಾಲಿನ್ಯವು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸದ ಕಾರಣ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ವಾಹನಗಳ ನಿಷೇಧ, ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವಂತಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಗಳು ಆಯಾ ವರ್ಗದ ಮತದಾರರ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾಗದೆ, ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ನೋಟದ ಉಪಶಮನ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವುದು ತಮ್ಮ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಜಾಗೃತಿ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಮೂಡುವವರೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಹೀಗೆಯೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ. ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಘೋಷಣೆಗಳಿಂದ ಈ ಗಂಭೀರ ಆರೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎಂದಿಗೂ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗರಿಕರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಚುನಾವಣಾ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಗಾಗಿ ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.



