”ಭಾರತೀಯರು ವಿಶ್ವದ ಯಾವ ಮೂಲೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರೂ, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬುದು ಜಾಗತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆಯೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಂತಹ ವಿದೇಶಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ನಿಜವಾಗಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕನಸು ಹೊತ್ತು ಜಾತೀಯತೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಕಡಲು ದಾಟಿದ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು, ಪರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಲಸಿಗ ಭಾರತೀಯರ ‘ಆಧುನಿಕ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ’ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶೋಷಣೆ ಬೆಂಬಿಡದೆ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ.
ತಮ್ಮ ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಡತನ, ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಮುರಿದುಬೀಳುವ ಕನಸು ಹೊತ್ತು, ವಿಮಾನವೇರಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಆಸೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆತನಿಗೆ ತಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ’ಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳಾಚೆ ಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ‘ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ’ಯಾಗಿ ಹೊಸ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನರಸಿ ಅಮೆರಿಕ, ಬ್ರಿಟನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರುವ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಭಾರತೀಯರು, ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ರಕ್ತಗತವಾಗಿರುವ ‘ಜಾತಿ ಅಹಂಕಾರ’ವನ್ನೂ ಗಡಿ ದಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಿ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೂ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೂಕವೇದನೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಥನ, ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಕಳಚಿಹಾಕುತ್ತಿದೆ.
ಸುಮಾರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಗಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ (ಬರೋಡಾಕ್ಕೆ) ಮರಳಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ತಂಗಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊಠಡಿಯೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತೇ ಮೆಚ್ಚುವಂತಹ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೂ, ಕೇವಲ ‘ದಲಿತ’ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆದ ಆಘಾತ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ‘ವೇಯ್ಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ವೀಸಾ’ (Waiting for a Visa) ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಆ ನೋವನ್ನು ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಳಿಸಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, “ಜಾತಿ ಎಂಬುದು ಜಾಗತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಲಿದೆ” ಎಂದು ಅಂದೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ಶತಮಾನ ಕಳೆದರೂ ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅನುಭವಿಸಿದ ಅದೇ ನೋವು, ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಂತಹ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಿನನಿತ್ಯ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೋಪಾಲ್‌ನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ 23 ವರ್ಷದ ಸಂಜನಾ ಚೌಧರಿ ಎಂಬ ಯುವತಿಯ ಕಥೆ, ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕದ ನೇರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಲಿ, ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಲಿ (Surname) ಇಲ್ಲದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವಳು ಆಕೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೀರಿಕೊಂಡ ಆಕೆಯ ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಇಡೀ ಊರು ಕೇವಲ ‘ಚೋಟಿಬಾಯಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾನಂತೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೋರಾಟ ಎಂಬುದು ಆಕೆಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕೂಸುಗಳು’ ಎಂದು ಹಂಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬರಹಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದಲೇ ಓಪನ್-ಮೆರಿಟ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಪಡೆದು ಸಂಜನಾ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಳು.
ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಭಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಜನಾ ಭಾವಿಸಿದ್ದಳು. ಆದರೆ, ಆಕೆಯ ಆಸೆ ಹುಸಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು-ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವಲಸಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ತಾನೊಬ್ಬಳು ದಲಿತ ಯುವತಿ ಎಂದು ಆಕೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮರುಕ್ಷಣವೇ, ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾತಾವರಣವೇ ಬದಲಾಗಿಹೋಯಿತು. ಅವಳನ್ನೊಬ್ಬ ಅನ್ಯಗ್ರಹದ ಜೀವಿಯಂತೆ ನೋಡತೊಡಗಿದರು. ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು, ಸಂಜನಾಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಿತು.
ಈ ವಿದೇಶಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ವಲಸಿಗ ಭಾರತೀಯರು ಬಳಸುವ ರಹಸ್ಯ ತಂತ್ರಗಳು ಎಂತಹವರನ್ನೂ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಕೇವಲ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೃತವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಶೋಧನೆ. ಒಬ್ಬರ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಯಾವುದು, ಅವರ ದೈಹಿಕ ಚಹರೆ ಹೇಗಿದೆ, ಮಾತನಾಡುವ ಶೈಲಿ, ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯೇ ಅಥವಾ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಯೇ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಯನ್ನು ಕೆದಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆ, ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಬೆನ್ನಿಗೆ ತಟ್ಟುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಶರ್ಟ್‌ನ ಒಳಗೆ ‘ಜನಿವಾರ’ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಜುಕೊಳದ ಪಾರ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದೇ ಹುಡುಗರ ಎದೆಬರಿ ಮಾಡಿಸಿ ಜಾತಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದಕ್ಕಾಗಿ!
ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈ ತಾರತಮ್ಯವು ಆಧುನಿಕ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಕರಾಳ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವೇದಿಕಾ (ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ತನ್ನ ಫ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ ಅವಮಾನ ಅಮಾನವೀಯವಾದದ್ದು. ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಆಕೆಯ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು, ‘ಶುದ್ಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳ’ ಆಹಾರವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಇಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದರು. ಆ ಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಲೇ ಒಡೆದುಹೋದ ವೇದಿಕಾ, “ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೇ ಹೋದರೂ, ನನ್ನ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಈ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಕಳಂಕವನ್ನು ಹೊರಲೇಬೇಕಲ್ಲ” ಎಂದು ತನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯೊಬ್ಬಳ ಜೊತೆ ಅಡುಗೆಮನೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಕೆಯ ಸಹಪಾಠಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ’ ಜೊತೆ ತಾನು ಅಡುಗೆಮನೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ ಎಂದು ಮುಖಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಂತೆ ಹೇಳಿದ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮುನ್ನವೇ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಮ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ, ದಲಿತರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕಾದ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಲುಗಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯಂತೂ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭೀಕರವಾಗಿದೆ. ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜಾತಿಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೇ ಹತ್ತಿಕ್ಕುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸುವ ಇವರು, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರುತ್ತಾರೆ. ಶುಕ್ರವಾರದ ಪಾರ್ಟಿಗಳಿಂದ, ಗುಂಪು ಪ್ರವಾಸಗಳಿಂದ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮದಂತೆ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತೀವ್ರವಾದ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಆತಿಕಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅನುಭವ ಈ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲಾಬಿಗಳು ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಹೊತ್ತು ಬಂದು, ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಹಣ ಕಳುಹಿಸುವ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಹಾಗೂ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್‌ಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಭೂತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ ಉಪಾಲಿ ಲಭಾಖೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ಮೌನದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ಆವರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವುದಾದರೂ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಆತನನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ (Study groups) ಮತ್ತು ಅಸೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ತಂಡಗಳಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಹಾಳಾಗುವ ಭಯದಿಂದ, ಅನೇಕ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಜ ಗುರುತನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೇ ಇದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಬೃಹತ್ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ವ್ಯಸನವು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವವರನ್ನು ಅವರದೇ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಬಿಳಿಯರ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ನಿಂದನೆಯ (Racism) ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುವ ಇದೇ ಭಾರತೀಯರು, ‘ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಮುಸುಕು ಹೊದ್ದು ತಮ್ಮ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ, ಕಗ್ಗತ್ತಲಿನ ನಡುವೆಯೂ ಭರವಸೆಯ ಬೆಳಕೊಂದು ಮೂಡುತ್ತಿದೆ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ‘ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸೊಸೈಟಿ’ಯಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಎರಡನೇ ಮನೆಯಂತೆ, ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವ ತಾಣಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಕೇವಲ ನೋವುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿವೆ. ಇವರ ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಡೇವಿಸ್) ತನ್ನ ತಾರತಮ್ಯ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಜಾತಿ’ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಜಯ.
ವಿದೇಶಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಆಂತರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಇದೊಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ. ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೇಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಉತ್ತಮ ವಸತಿ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಬೇರುಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಅಂದು ಎತ್ತಿದ್ದ ‘ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಂದು ವಿದೇಶಿ ವಿವಿಗಳ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಜಾತಿ ಮುಕ್ತ ಜಾಗತಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಕಡಲು ದಾಟಿ ಹೋದ ಶೋಷಿತರ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
