ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಚಳವಳಿಯ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಠಗಳ ವಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಶಾಲೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಜಿದ್ದಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಅಡ್ಡಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹಾಗು ವ್ಯಾಸನತೋಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅಸಂಗತ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದೊಳಗೆ ತೂರಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೆ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದ ವೀರಶೈವ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ವೀರಶೈವ ಪಂಚಪೀಠಗಳ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆದಷ್ಟು ಹಾನಿ ವೈದಿಕರಿಂದ ಆಗಿಲ್ಲ. ಈ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರ ಮಡಿವಂತಿಕೆ, ಮೌಢ್ಯಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ವ್ಯಸನ, ಕಾಯಕಹೀನ ಬಾಳು, ಪ್ರಗತಿ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು, ಬಸವದ್ವೇಷ, ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕತೆಯ ನಕಲು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಕೊಡೆಕಲ್ಲು ಪರಂಪರೆ, ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ಪರಂಪರೆ, ಮುಂತಾದವು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು, ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿದವು. ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜ ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಶಯ, ನೆಲೆ, ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ವಿಮುಖವಾಯಿತು. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದೊಳಗಿದ್ದ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ವಾತಾವರಣ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಬೆಳೆಯಲು ಇದ್ದ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು. ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರೌಢ ದೇವರಾಯನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಶರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶೈವೀಕರಣ ಹಾಗು ವೈದಿಕೀಕರಣದಿಂದ ಅಶುದ್ಧಗೊಂಡಿತು. ಆನಂತರ ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನಾಕಾರರು ಸಂಕಲನ ಹಾಗು ಸಂಪಾದನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಶೈವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸಂಧಾನಿಸಿ ಅನೇಕ ನಾಟಕೀಯ, ಹಾಗು ಕಲ್ಪಾನಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಪದ ಬಳಕೆ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಮುಂತಾದ ಅನುಚಿತ, ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಅವಘಡಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.
ಅರಟಾಳ್ ರುದ್ರಗೌಡರ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು, ವಾರದ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಹಾಗು ಲಿಂಗರಾಜ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವೀರಶೈವ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಉಪವರ್ಗದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೇವಾಲಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆ ಇಲ್ಲದ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅರ್ಚಕರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ ಜಾತಿ ಜಂಗಮ ಅರ್ಚಕರು ನೇಮಕವಾದರು. ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಚಳವಳಿಯ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಠಗಳ ವಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಶಾಲೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಜಿದ್ದಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಅಡ್ಡಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹಾಗು ವ್ಯಾಸನತೋಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅಸಂಗತ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದೊಳಗೆ ತೂರಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೆ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದ ವೀರಶೈವ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಕಾರಣಿಕ ಪುರುಷರಿಗೆ (?) ಡಾ. ಫ. ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ವಚನ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಮನಸ್ಸು ಬರಲೆಯಿಲ್ಲ. ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬಾಯುಪಚಾರದ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರದರ್ಶವಾದವೇ ಹೊರತು ಅವರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ತಾವು ವಾಸಿಸುವ ಮನೆಯನ್ನು ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು.
ಮುಂದೆ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ಭಕ್ತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎನ್ನುವ ಮತ್ಸರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರಿಗೆ ವಿಷಪ್ರಾಶನ ಮಾಡಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆಂದು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧಾರೂಢರು ಲಿಂಗಾಯತ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಯಿತಂತೆ. ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಿದ್ಧಾರೂಡರು ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಲಿಂಗಾಯತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದು ಕೇವಲ ವೇದಾಂತವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅಷ್ಟಾದರೂ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ಮೇಲಿನ ವೀರಶೈವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳ ಸಿಟ್ಟು ತಣಿಯಲಿಲ್ಲ, “ದುರುಳ ಆರೂಢನನ್ನು ಸದೆ ಬಡಿದವರು….” ಎಂದು ಪೌರುಷದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಂಡು ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟರು. ಮುಂದೆ ಶಿವಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸಿದ್ಧಾರೂಢರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಲಿಂಗಾಯತ ಭಕ್ತವರ್ಗದ ಸಾಧಕರು ವೀರಶೈವ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರ ಉಪಟಳದಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿ ಆರೂಢ ಪರಂಪರೆಯ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ವೀರಶೈವ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾದಿ ಧೋರಣೆಯು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕು ಮೂಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉತ್ಕಟ ಬಸವ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಲಿಂಗಾಯತ ನೇಕಾರ ಉಪವರ್ಗದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ರೇವಣಸಿದ್ಧ ಶರಣರು ಸಹ ಬಸವ ತತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ಅನುಯಾಯಿಯಾದರು.
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ದಾರ್ಶನಿಕರು, ಸಾಧಕರು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಾದರೂ ವೀರಶೈವ ಜಾತಿವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿನಿತೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಬುರ್ಗಿಯ ಶರಣಬಸವ ಹಾಗು ಕಡಕೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪನರನ್ನೂ ಸಹ ವೀರಶೈವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಸತಾಯಿಸಿದ ಘಟನೆ ನಡೆದುಹೋಗಿತ್ತು. ಕಡಕೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತಕ. ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರಿಗಿಂತ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನ ಮೊದಲೇ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿದವ, ತನ್ನ ತತ್ವಪದಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿರೋಧಿಸಿ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರಿದವ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು ೧೭೭೦ ರಿಂದ ೧೮೬೦ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂದಿನ ಅಫಜಲಪೂರ ತಾಲೂಕಿನ ‘ಬಿದನೂರು’ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯೊಬ್ಬಳ ಉದರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಈತನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಡ್ರಾಮಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಡಕೋಳ. ಈತನಿಗೆ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ ವಿಧವೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರು ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ನೊಂದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ ಬಿದನೂರನ್ನು ತೊರೆದು ದೇಶಾಂತರ ಹೊರಟು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಡಕೋಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ತನ್ನ ಅನುಭಾವದ ಮೂಲಕ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹಾಡಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಅರಳಗುಂಡಿಗೆಯ ಶರಣಬಸವರು ಈತನಿಗೆ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ಕೊಟ್ಟರು.
ಶರಣಬಸವರು ಜಂಗಮರಲ್ಲ, ಅವರಿಗೆ ಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡುವ ಅರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರನ್ನೂ ಸಹ ಅರಳಗುಂಡಿಗೆಯಿಂದ ಓಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರೊಬ್ಬರು ಮಡಿವಾಳಪ್ಪನಿಗೆ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಕತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಶರಣಬಸವರು ಅರಳಗುಂಡಿಗೆ ತೊರೆದು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಬುರ್ಗಿಯ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಸಾಹುಕಾರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿರುವಾಗ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗದ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಅವರ ಸಮಾದಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಭವ್ಯ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಭಕ್ತ ವರ್ಗದ ಶರಣಬಸವರನ್ನು ಜಂಗಮರು ಪೂಜಜಿಸಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಶರಣಬಸವರ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜಾತಿ ಜಂಗಮನ ವಿಗ್ರಹ ಜೋಡಿಸಿ ಆತ ಶರಣಬಸವರ ಗುರು ಎನ್ನುವ ಕತೆ ಕಟ್ಟಿದರು. ಅತ್ತ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಲಿಂಗಸಾಧಕನಾದ. ಮಡಿವಾಳಪ್ಪನ ತತ್ವಪದಗಳು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ವಚನಗಳ ಸಂಗಮದಂತಿವೆ. ಈತ ರಚಿಸಿದ ತತ್ವ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿಡಂಬನೆ, ಗುರು ಮಹಿಮೆ, ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದ ಸಂದೇಶಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಮುಂದುವರೆಯುವುದು…
ಡಾ ಜೆ ಎಸ್‌ ಪಾಟೀಲ್‌
ಬಸವ ತತ್ವ ಪ್ರಚಾರಕ, ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕ
