ಭಾರತದ ಕಾಡುಗಳು ಇಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯದಂತಹ ಬಹುಮುಖಿ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ತಿರುವು (Diversion of forest land) ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ್ದು, ಮಾನವ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗರ್ಗೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ದಿಬಾಂಗ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮರಗಳನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ‘ಮೈರಿಸ್ಟಿಕಾ ಸ್ವಾಂಪ್ಸ್’ (Myristica swamps) ಐಯುಸಿಎನ್‌ನ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರುವುದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕೂಡ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತಲುಪಿವೆ. ಈ ಪರಿಸರ ಅವನತಿಯು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.
ನಿವೃತ್ತ ಐಎಫ್‌ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಉಮಾ ಶಂಕರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ‘ಬಯೋಫಿಲಿಯಾ ಇನ್ಸೈಟ್ಸ್’ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಆರ್ ಆನ್ ದಿ ಬ್ರಿಂಕ್’ ಅಧ್ಯಯನ, ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನ 17 ಮೆಗಾ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತಾಣಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕೇನ್-ಬೆಟ್ವಾ ನದಿ ಜೋಡಣೆ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಅದಾನಿ ಸಮೂಹದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತವಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸುಸ್ಥಿರವಲ್ಲವೆಂದು ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ 2020ರಿಂದ 2025ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ವಿವಾದಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದೆ. ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಾರರು ಎನ್‌ಜಿಟಿ (NGT) ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ 329 ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 20% (65) ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದ 160 ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ 126 ಅನ್ನು (ಸುಮಾರು 79%) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಚೀನಾದ ವುಹಾನ್‌ನಲ್ಲಿ 2001ರಿಂದ 2025ರ ನಡುವೆ 34% ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಕೋವಿಡ್-19 ಉಲ್ಬಣಿಸುವ ಮುನ್ನ 47,381 ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೇ, ಕಾಂಗೋ ಬೇಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಯು ಎಬೋಲಾದಂತಹ ರೋಗಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ಅನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಹಬ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು 81,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 149 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯ 100 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪರಿಹಾರ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವು (Compensatory Afforestation) ನಿಕೋಬಾರ್‌ನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಿಬಾಂಗ್ ಯೋಜನೆಯೂ ಕೂಡ ಭೂಕಂಪನ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಚೀನಾದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದತ್ತ ಧಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿರುವ ದೇಶವು, ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದೋಷಪೂರಿತ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
