ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರಲು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ತಂಭವೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ‘ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಮಾಧ್ಯಮ ನೈತಿಕತೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪರ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೆರವು ಪಡೆಯುವುದು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ವಿಡಿಯೊ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ಸಿಸಿಟಿವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಜಾಲಾಡುವುದು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಇಡೀ ಹೋರಾಟದ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಹುನ್ನಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಗಳು ಬಲವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಪೋಲೀಸರ ವಿಶೇಷ ತಂಡಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಳವಳಿಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣದ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಜಾಲಾಡುವ ಕೆಲಸ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಬೀದಿಗಿಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯುವಕರನ್ನು ಸಂಶಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಯೋಡೇಟಾ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಿರುಸಿನಿಂದ ಸಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖಚಹರೆ ಗುರುತಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Facial Recognition Technology – FRT) ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಮಿತಿಮೀರಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕಿನ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವರ ಮೇಲೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸಿಗದಂತೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ಭೀತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುವಸಮೂಹವನ್ನು ಹೋರಾಟಗಳಿಂದ ವಿಮುಖರನ್ನಾಗಿಸುವ ‘ಬೆದರಿಕೆ ತಂತ್ರ’ ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಹೀಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಜಾಲಾಡಿ ತೆಗೆದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೊ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗವು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ಗೋದಿ ಮಾಧ್ಯಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಧಿಕಾರಾರೂಢ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರ ಇರುವ ವಾಹಿನಿಗಳು—ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ‘ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಚಾರಣೆ’ (Media Trial) ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾದ, ಹೋರಾಟಗಾರರ ಮೂಲ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕಾದ ಈ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಸಿಗುವ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.
ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಹೋರಾಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರು ಹಳೆಯ ಅಪರಾಧ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಉಳ್ಳವರು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೇಸು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಸಾಕು, ಇಡೀ ಹೋರಾಟವನ್ನೇ ‘ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳ ಸಂತೆ’, ‘ಅತ್ಯಾಚಾರಿಗಳ ಕೂಟ’ ಅಥವಾ ‘ಸಮಾಜಘಾತುಕರ ಸಮಾವೇಶ’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಈ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರ ಚಹರೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಚಳವಳಿಯ ಮುಖಪುಟವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ದಿನವಿಡೀ ಕಿರುಚಾಡುತ್ತಾ ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನೇ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯ ಎಂಬಂತೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕಾಯಂ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ.
ಈ ರೀತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹರಣದ (Character Assassination) ಅಪಾಯಕಾರಿ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತೀವ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಜುಗರ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ನ್ಯಾಯಯುತ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದವರನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಕೇವಲ ಟಿವಿ ಪರದೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆಯ್ದ ವಿಡಿಯೊ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ತಿರುಚಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೋಮುವಾದದ ಅಥವಾ ದೇಶದ್ರೋಹದ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲಿತ ಐಟಿ ಸೆಲ್‌ಗಳ (IT Cells) ಮೂಲಕ ಈ ಸುಳ್ಳು ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸ ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಯುತ ಹೋರಾಟಗಾರರು ತಮ್ಮದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳಂತೆ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಚಾರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹೋರಾಟದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗುತ್ತಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಅಥವಾ ನೀತಿಗಳ ವಿರೋಧದಂತಹ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವ ಬದಲು, “ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಯಾರಿದ್ದರು?”, “ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?” ಎಂಬ ಅನಗತ್ಯ ವಿಷಯಗಳೇ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದರ ನೇರ ಲಾಭವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ನೈಜ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರಲು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ತಂಭವೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ‘ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಮಾಧ್ಯಮ ನೈತಿಕತೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಈ ದಾಳಿಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಯಗಳಿಗೇ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.
ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಯ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲದವರ ಧ್ವನಿಯಾಗಬೇಕಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಾಯುವ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪೊಲೀಸರ ವಿಡಿಯೊ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ತುರ್ತು ಇಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ.
