ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತಲ್ಲ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯಂತಹ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸವಲತ್ತು ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಅಭಿಯಾನಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮೀಸಲಾತಿ ಪರ ಹಾಗೂ ವಿರೋಧದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಹಜವಾದರೂ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ, ಅದರ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಮೀಸಲಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ, ಆಡಳಿತ, ಭೂಮಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Affirmative Action) ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ವಿಶಾಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಸಮಾನತೆ (Equality) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ (Equity): ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮೂಲ ತತ್ವ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯ ಕೇವಲ Equality (ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮಾನತೆ) ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು Equity (ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ) ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. Equality ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವುದು.
Equity ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅನ್ಯಾಯ, ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಶಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮೂಲ ತತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ಗ್ರಾಮದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ದಿನ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಮಗು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಭೂಮಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವ ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳವಿದೆ. ಮಗುವಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ತರಬೇತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣ ಸಹಜವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೇ ಮಗು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗುವ ಹೋರಾಟ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, “ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಮಾನತೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ (Starting Point) ಒಂದೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯೇ Equality ಮತ್ತು Equity ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. Equality ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ Equity ಎಲ್ಲರ ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒಂದೇ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯವೂ ಇದೇ—ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತಲ್ಲ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯಂತಹ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸವಲತ್ತು ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
“ಮೀಸಲಾತಿ ಯಾರನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ; ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರನ್ನು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ”.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆಡಳಿತ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಮೇಲ್ನೋಟದ ಸಮಾನತೆಯ (Equality) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ನೀತಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕರೂ ಸಮಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶದ (Equity) ತತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಇರುವ ಆಧಾರ
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 15(4), 15(5) ಮತ್ತು 16(4)ನೇ ವಿಧಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಹಾಗೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST)ಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಿಗಳು ಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನವೇ ಒದಗಿಸಿರುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
“ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಏನು ಉತ್ತರ?
ಮೀಸಲಾತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವೆಂದರೆ, “ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ” ಎಂಬುದು. ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞರು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಭೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲರ ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒಂದೇ ಆಗಿಲ್ಲದಾಗ, ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಭೆ ಬೆಳೆಯಲು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ?
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದಿಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಶಿಕ್ಷಣ, ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಆಡಳಿತ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ.
ಈ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ರಚನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಹಲವು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪಯಣ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ
ಮೀಸಲಾತಿ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಸಾವಿರಾರು ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ವೈದ್ಯರು, ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಐಎಎಸ್ ಮತ್ತು ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅವಕಾಶ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮೀಸಲಾತಿಯು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಅನೇಕ ತಜ್ಞರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕುರಿತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಚರ್ಚೆ ಭಾವನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ; ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಬೇಕು.
ಈಗಿನ ಸವಾಲು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ ತಲುಪುವಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ನಿರಂತರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವುದಲ್ಲ
ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಘನತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ವಿಶಾಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವುದಲ್ಲ; ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ನ್ಯಾಯಯುತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗುರಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವುದಲ್ಲ; ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಆರಂಭಿಕ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯಬೇಕು?
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೆಲವರು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬಾರದು; ಇನ್ನೂ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಎಷ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪಯಣ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಸಮಾನತೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಓಟ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಅಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
“ಮೀಸಲಾತಿ ಯಾರನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ; ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರನ್ನು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.”
