ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ನಿಗೂಢ ಕಣಗಳಾದ ‘ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋ’ಗಳ (Neutrinos) ಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ‘ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ’ದ (IceCube Neutrino Observatory) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹ್ಯಾಲ್ಜೆನ್ ಅವರಿಗೆ 2026ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಲಿದಿದೆ. ದಿ ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಮಂಗಳವಾರ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಹಾಗೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ‘ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋ’ಗಳನ್ನು (high-energy neutrinos) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ ಒಂದು ಘನ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (cubic kilometre) ಗಾತ್ರದ ದೈತ್ಯ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನೇ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ‘ಕಣ ಶೋಧಕ’ವಾಗಿ (particle detector) ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಇವರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿ ಕೊಂಡಾಡಿದೆ.
ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋ ಎಂದರೇನು?
ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆದರೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಶ (electric charge) ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವು ಬೆರೆಯುವುದು (interact) ಬಹಳ ವಿರಳ. ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಮಗೆ ಅದರ ಅರಿವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ‘ಭೂತ ಕಣಗಳು’ (ghost particles) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಇವು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋಗಳ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವೇ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ವರದಾನವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ (magnetic fields) ವಿಚಲಿತಗೊಳ್ಳುವ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶದ ಕಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ದೂರವಿದ್ದರೂ ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು ಎಂಬ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುತರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ‘ಸಂದೇಶವಾಹಕ’ರಾಗಿ ಇವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯೇ ಶೋಧಕವಾಯಿತು!
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಈ ಕಣಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. 1988ರಲ್ಲೇ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹ್ಯಾಲ್ಜೆನ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ (South Pole) ಬೃಹತ್ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನೇ ಶೋಧಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ ಬೃಹತ್ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯು ಬಾಹ್ಯ ಅಡಚಣೆಗಳಿಲ್ಲದ (low background interference) ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅದು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.
‘ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್’ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋವೊಂದು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯೊಳಗಿನ ಪರಮಾಣು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಸಣ್ಣ ಬೆಳಕಿನ ಮಿಂಚು (flash of light) ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಬೆಳಕಿನ ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು (light sensors) ಹೊಂದಿರುವ ‘ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್’, ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಿಂಚುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋದ ಚಲನೆಯ ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷಗಳ ಸತತ ಪರಿಶ್ರಮದ ನಂತರ 2011ರಲ್ಲಿ ಈ ‘ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್’ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರವ್ಯೂಹದಾಚೆಗಿನ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ‘ನ್ಯೂಟ್ರಿನೋ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ’ (Neutrino Astronomy) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಖೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. “ಈ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಗೂಢ ಕಣದ ಶೋಧನೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಬದಲು ಕಣಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ನೋಡುವ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಾರ್ಕ್ ಪಿಯರ್ಸ್ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳ ವಿವರ
ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಅವರ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯಾದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ (ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನಾರ್ವೆಯ ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ) ನಡೆಯುವ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು 18 ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ನ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರ ಹಾಗೂ 1.1 ಕೋಟಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಕ್ರೋನರ್ ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು [ಅಂದಾಜು ₹8.8 ಕೋಟಿ] ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 2026ನೇ ಸಾಲಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸೋಮವಾರ (ಅ. 5) ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದಂತೆ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ (ಅ. 7), ಸಾಹಿತ್ಯ (ಅ. 8), ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ (ಅ. 9) ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಅ. 12ರಂದು) ವಿಭಾಗಗಳ ವಿಜೇತರ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಾಂತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆರೂ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಿಗೂ ಇದೇ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತದ ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು (ಒಂದೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಮೂವರು ವಿಜೇತರಿದ್ದರೆ ಮೊತ್ತವು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
