ಶತ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಾನವ ಬದುಕನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಠಿಣ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಬರ’ವೂ ಒಂದು. ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಬರ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಒಣಗುವುದು ಭೂಮಿ; ನಂತರ ಒಣಗುವುದು ರೈತನ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅದರ ಬಿಸಿ ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಬರ ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಯೇನಲ್ಲ. ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃಷಿ ಸಮಾಜಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದವರೆಗೂ ಬರ ಮಾನವನ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಭೀಕರ ಬರಗಾಲಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಮಳೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆ ನಾಶವಾಗಿ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸಾವು, ಜನರ ವಲಸೆ ಮುಂತಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಬರಗಾಲಗಳು ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದವು. ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ಮಳೆ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬರ ಪದೇಪದೇ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಕೃಷಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಬರದ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ರೈತನ ಮೇಲೆ. ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೆ ರೈತನ ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಕೂಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಖರ್ಚೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆ ಒಣಗಿದರೆ ಆದಾಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸಾಲ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬೆಳೆ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಷದ ಬದುಕನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ರೈತನಿಗೆ ಹೊಲವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೂಮಿಯ ತುಂಡಲ್ಲ. ಅದು ಅವನ ಬದುಕಿನ ಭರವಸೆ, ಕುಟುಂಬದ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಸಂಬಂಧ. ಆದರೆ ಬರ ಬಂದಾಗ ಅದೇ ಹೊಲ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟ ಮಣ್ಣಾಗಿ, ರೈತನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗುತ್ತದೆ. ಬರದಿಂದ ಕೇವಲ ಬೆಳೆ ಮಾತ್ರ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಚಕ್ರ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬರದ ಪರಿಣಾಮ ರೈತನ ಹೊಲದ ಗಡಿಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಕಮ್ಮಾರರು, ಬಡಗಿಗಳು, ಕ್ಷೌರಿಕರು, ಹಮಾಲಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ವೃತ್ತಿಗಳ ಆದಾಯ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಡೆ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಉದ್ಯೋಗದ ಕೊರತೆ. ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಊರು ಬಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಬರದ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಚರ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ‘ಊರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ, ನೀರು ಇಲ್ಲ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕೂಲಿ ಸಿಗಬಹುದು’ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚೀಲ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಭವಿಷ್ಯ-ಇದು ಬರಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ. ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರವೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿ, ಹೋಟೆಲ್, ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಸಂಘಟಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿಗೆ ದುಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕ ಮನೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಆರೋಗ್ಯ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಬರ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ನಗರವನ್ನು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಗರವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕನ್ನು ಒದಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಬರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಲಸೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬವೇ ಊರು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಲೆಯನ್ನೇ ತೊರೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಅಂತರ ಮುಂದಿನ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಬರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ದೂರದೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊರೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮನೆಯ ಕೆಲಸ, ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ, ಕುಟುಂಬದ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋದಾಗ ಮನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಬರವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಅಂತರ್ಜಲದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ, ನೀರಿನ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು, ಹಳ್ಳಗಳು, ಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜಲಮೂಲಗಳು ಹದಗೆಟ್ಟರೆ ಮಳೆ ಬಂದರೂ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆನೀರು ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶ ನೀರಿಗಾಗಿ ಪರದಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬರವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬರ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದಲ್ಲ; ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.
ಬರ ಬಂದಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮೇವು ಬ್ಯಾಂಕ್, ಬೆಳೆ ಪರಿಹಾರ, ಸಾಲದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬರ ಬಂದಾಗ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬರವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ, ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ, ಜಲಾನಯನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಬರ ನಿರೋಧಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ-ಇವುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಕೃಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೇ ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೂ ಬದುಕು ಕೈಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಯಚೂರು | ಬರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರವೂ ಹೊಣೆ, ಕೇಂದ್ರದ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಟ: ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ
ಮಳೆ ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು, ನೀರನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು, ಭೂಮಿಯ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬೇಕು, ರೈತನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿ ಕೈಕಟ್ಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಬರ ಬಂದಾಗ ರೈತನ ಹೊಲ ಮಾತ್ರ ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೂ ಒಣಗುತ್ತದೆ. ಬರ ಬಂದಾಗ ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಬತ್ತುವುದಿಲ್ಲ; ಜನರ ಬದುಕಿನ ಭರವಸೆಯೂ ಬತ್ತುತ್ತದೆ.
ಬರ ಬಂದಾಗ ಜನರು ಊರು ಮಾತ್ರ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ನೆಲದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ದೂರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬರ ಪರಿಹಾರವು ಕೇವಲ ಹಣ ಹಂಚುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು. ಅದು ರೈತನ ಬದುಕನ್ನು ಉಳಿಸುವ, ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಬೇಕು.
ಮಳೆ ಬರದ ವರ್ಷವನ್ನು ನಾವು ಬರಗಾಲವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ, ನೀರನ್ನು, ನೆಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆ. ಬರ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಅದು ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಮ್ಮದು.
