ಕೇವಲ ಮನೆಗಳ ಪೂಜಾ ಕೋಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಅದ್ದೂರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. 1893ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ‘ಒಡೆದು ಆಳುವ’ ಕುತಂತ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪೆಂಡಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಿಚ್ಚು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಅಂದಿನ ಉತ್ಸವದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಅಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಇಂದಿನ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಶಾ (‘ಮೋಶಾ’) ಅವರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂದಿನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿ ಅವು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತುವ ಬೃಹತ್ ಗಣೇಶ ಪೆಂಡಾಲ್‌ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಯುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು ಇದೊಂದು ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ‘ಮೋಶಾ’ ಯುಗದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಹಿಂದೂ ಏಕತೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಜೆಂಡಾವನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ರಾಜಕೀಯ ವೀಕ್ಷಕರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ, ತಿಲಕರ ಕಾಲದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವಕ್ಕೂ ಇಂದಿನ ಆಚರಣೆಗೂ ಇರುವ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಉನ್ನತ ಆಶಯವಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಶಾ ನೇತೃತ್ವದ ನಾಯಕತ್ವವು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕೋಮು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಟೀಕೆಗಳಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅನ್ಯಕೋಮಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಈ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವ ಡಿಜೆ ಸದ್ದುಗಳ ನಡುವೆ ಮೊಳಗುವ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಘೋಷಣೆಗಳು, ಅನ್ಯ ಧರ್ಮೀಯರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಭಾಷಣಗಳು ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಹಬ್ಬವನ್ನು, ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೋಮು ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತುವ ರಾಜಕೀಯ ದಾಳವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.
ಇಂತಹ ವಿಭಜಕ ರಾಜಕಾರಣವು ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುತ್ತಿದೆ. ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೋಮು ಘರ್ಷಣೆಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುವ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಈ ‘ಹೊಸ ರಾಜಕಾರಣ’ದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮುಖವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು, ತಿಲಕರು ಕಂಡಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಆಶಯಕ್ಕೇ ಎಸಗುತ್ತಿರುವ ಅಪಚಾರವಾಗಿದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಡಿದ್ದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಇಂದು ಬಹುಮತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಿಭಜಕ ರಾಜಕಾರಣದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳು ಬದಲಾದರೂ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣದ ನಡುವಿನ ನಂಟು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಆದರೆ, ತಿಲಕರು ಬಿತ್ತಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಹಾದಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತೀವ್ರ ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
