ಪ್ರವಾಹದ ಈ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಗಾಧವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರದ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡೋಣ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಅಂದಾಜು 2000 ಎಂ.ಎಲ್.ಡಿ (ಅಂದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ 200 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಅಥವಾ 20 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್) ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ‘ಹಿಮಸೂ’ ಸರೋವರ ಒಡೆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 14 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು. ಇದರರ್ಥ, ಆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 24 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುವ ನೀರು (ಸುಮಾರು 201 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್), ಇಡೀ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರದ ಒಂದು ದಿನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀರಿನ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಬಲ್ಲದು! ಕೇವಲ 24 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ನೀರು ಒಮ್ಮೆಲೆ ಪ್ರವಾಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಹರಿದುಬಂದರೆ ಕೆಳಗಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗತಿ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಿದರೆ ಕಂಗಾಲಾಗುವುದು ಖಚಿತ
ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುನಿಸಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಭಯಾನಕ ಮುಖವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಇಂತಹದೇ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಭೀತಿಯು ಇದೀಗ ಭಾರತದ ಪಾಲಿನ ಕಟು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಆತಂಕದ ಕಾರ್ಮೋಡ ಕವಿದಿದೆ. ಭಾರತದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗಿರುವ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜನತೆಯನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ಬೃಹತ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪವೊಂದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇಂತಹುದೇ ಜಲಪ್ರಳಯ ಕಾವಿಗೆ ಕುಳಿತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೌದು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಘಾತಕಾರಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಬೃಹತ್ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗೆ ಕರಗಿದ ನೀರು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬಂದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1990ರ ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಇಂತಹ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕೇವಲ 107 ಇದ್ದ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, 2024ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 669ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಬದುಕು ಹಾಗೂ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಡೆಯಬಲ್ಲ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲಕಂಟಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ ಏಕಾಏಕಿ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಗ್ಲೇಶಿಯರ್ ಲೇಕ್ ಔಟ್ ಬರ್ಸ್ಟ್ ಫ್ಲಡ್’ (GLOF) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಹಿಮ ಕರಗಿ, ಕರಗಿದ ನೀರು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಈ ನೀರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಯಾವುದೇ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಹಿಮ, ಮರಳು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ‘ಮೊರೈನ್ ಡ್ಯಾಮ್’ (Moraine Dam) ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. 2025ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಿಮ ಸರೋವರವೊಂದು ಒಡೆದು ಉಂಟಾದ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ 9 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಈ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಆತಂಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತು ಐಐಟಿ ರೋಪಡ್ (IIT Ropar) ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (Sydney University of Technology) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಶೋಧಕರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಶೋಧಕರು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (GIS) ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಸರೋವರಗಳ ಆಳ, ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ತಡೆಗೋಡೆಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
ಐಐಟಿ ರೋಪರ್ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವ 669 ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಪೈಕಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 88 ಸರೋವರಗಳು ನಾನಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ 88 ಸರೋವರಗಳ ಪೈಕಿ 9 ಸರೋವರಗಳು ‘ಹದ್ದು ಮೀರಿದ ಅಪಾಯದ’ (Extreme Risk) ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಈ 9 ಸರೋವರಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಶೇಕಡಾ ನೂರರಷ್ಟಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ 18 ಸರೋವರಗಳು ‘ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ’ (High Risk) ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನುಳಿದ 26 ಸರೋವರಗಳು ‘ಮಧ್ಯಮ ಅಪಾಯದ’ (Medium Risk) ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮುಂದಿನ ಭೀಕರ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿವೆ.
ಈ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಸರ್ಗವೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಈ ಜಲಕಂಟಕದಿಂದಾಗಿ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯವೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಇಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಾವು ನೋವು ಕಂಡಿವೆ. ಈ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನವು ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಜನಸಮುದಾಯವು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಯದ ನೆರಳಿನಲ್ಲೇ ಬದುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸರೋವರ ಒಡೆದರೂ ಅದು ಕೆಳಗಿರುವ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಲಾವೃತಗೊಳಿಸಲಿದೆ.
ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 4 ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ (Global Warming). ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ನೇಚರ್’ (Nature) ವರದಿ ಮಾಡಿರುವಂತೆ, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಇದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಮುಂದಿನ 70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಕಾರಾಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇಕಡಾ 65ರಷ್ಟು ಹಿಮಬಂಡೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಲಿವೆ. ಕಾರಾಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯು ಭಾರತದ ನದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಕರಗಿದರೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸರೋವರಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮಹಾಪ್ರಳಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲಿದೆ.
GLOF ಉಂಟಾಗಲು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತಾಪಮಾನದ ಏರಿಕೆ. ಐಐಟಿ ಖರಗ್‌ಪುರ್ (IIT Kharagpur) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿರುವ ವರದಿಯಂತೆ, ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು 1 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ನಷ್ಟು (1°C) ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಸದಾ ಮೈನಸ್ ಡಿಗ್ರಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಈ 1 ಡಿಗ್ರಿ ಏರಿಕೆಯು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಿಮಬಂಡೆಗಳ ಒಳರಚನೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿ ವೇಗವಾಗಿ ಕರಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಮೂರನೆಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ (Extreme Rainfall) ಮತ್ತು ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳು (Cloudburst). ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ಈ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದೆ. ಕರಗುತ್ತಿರುವ ಹಿಮದ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಸರೋವರಗಳು ಮಿತಿಮೀರಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಭೂಕಂಪನ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ (Seismic Zone) ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ, ಅಥವಾ ಹಿಮಕುಸಿತ, ಭೂಕುಸಿತದಿಂದ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳು ಜಾರಿಬಂದು ಸರೋವರದ ನೀರಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಬೃಹತ್ ಸುನಾಮಿ ಅಲೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಐಐಟಿ ರೋಪರ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ಲೇಶಿಯರ್ ಪ್ರವಾಹದ ಅತ್ಯಂತ ನೇರ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಅಪಾಯ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಪಂಚ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾವಿ, ಬಿಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ಪ್ರಳಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಹಿಮ ಸರೋವರಗಳು ಒಡೆದರೆ, ಆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಈ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿದುಬರಬೇಕು. ಈ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನವಸತಿಯಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಹವು ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜೀವಹಾನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ.
ಅಪಾಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಿಯಾಸ್ ನದಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಹಿಮಸೂ’ (Himsu) ಎಂಬ ಹಿಮ ಸರೋವರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸರೋವರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಡೆಗೋಡೆ ಒಡೆದರೆ, ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 1,385 ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ನೀರು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 14 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ಸಮ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಗಾತ್ರದ 6 ಬೃಹತ್ ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬುವಷ್ಟು ಅಗಾಧವಾದ ನೀರು ಇದಾಗಿದೆ! ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ರಭಸವಾಗಿ ಬಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸೇತುವೆ, ಕಟ್ಟಡ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರವಾಹದ ಈ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ (ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್) ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಗಾಧವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರದ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡೋಣ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಅಂದಾಜು 2000 ಎಂ.ಎಲ್.ಡಿ (ಅಂದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ 200 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಅಥವಾ 20 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್) ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ‘ಹಿಮಸೂ’ ಸರೋವರ ಒಡೆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 14 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು. ಇದರರ್ಥ, ಆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 24 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುವ ನೀರು (ಸುಮಾರು 201 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್), ಇಡೀ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರದ ಒಂದು ದಿನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀರಿನ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಬಲ್ಲದು! ಕೇವಲ 24 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ನೀರು ಒಮ್ಮೆಲೆ ಪ್ರವಾಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಹರಿದುಬಂದರೆ ಕೆಳಗಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗತಿ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಿದರೆ ಅತೀವ ಆತಂಕವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಿಯಾಸ್ ನದಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿದ್ದರೆ, ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾದಿರುವ ಅಪಾಯವು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ 10 ಪಟ್ಟು ಭೀಕರವಾಗಿದೆ. ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರೋವರವೊಂದು ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡರೆ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 35 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ನುಗ್ಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಈ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ 588 ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು (Hydropower projects) ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 35 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್‌ನಂತೆ ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ ಪ್ರವಾಹದ ಜೊತೆಗೆ ಮರಗಳು, ಟನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಮಣ್ಣು ಸೇರಿ ರಾಕ್ಷಸ ಅಲೆಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದರೆ ಈ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಲಿವೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಒಡೆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ನೀರೂ ಸೇರಿ ಪ್ರಳಯದ ಗಾತ್ರ ಊಹಾತೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆಘಾತಕಾರಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ನಾವು ಮಹಾ ದುರಂತವೊಂದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೂ, ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ತಕ್ಷಣದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಹದ್ದು ಮೀರಿದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 9 ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ 18 ಸರೋವರಗಳ ಬಳಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (Early Warning Systems) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಹಿಮಾಲಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಸ್ತೆ, ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
