1917ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ವಡೋದರದ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಯುವ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಅಧಿಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವಿತ್ತು. ‘ಭೀಮ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ’ವು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕನ ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ, ನೋವನ್ನು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಪಡೆದ ದಿನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಎದುರಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವಮಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ನೋವನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಶೋಷಿತ ಜನರ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಡಾ. ಬಿ ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ ದಿನವಿದು.
1917ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಗುಜರಾತಿನ ವಡೋದರದಲ್ಲಿರುವ ಸಯಾಜಿಬಾಗ್ ಕಮಾಟಿಬಾಗ್ನ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನ ದಿನವನ್ನೇ ಭೀಮ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಇಂದು ‘ಸಂಕಲ್ಪ ಭೂಮಿ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
‘ಕಪ್ಪು’ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್!
ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಅವರ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರೈಲಿನಿಂದ ಹೊರಗೆಸೆದ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವರನ್ನು ‘ಕಪ್ಪು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಅಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಘಟನೆ ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ದುಃಖಕರವೆಂದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವೇ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದೆ. ಅಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡಿದೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸ
ಬರೋಡಾದ ಮಹಾರಾಜ ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ 1913ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಮೆರಿಕದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬರೋಡಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ 1917ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರೋಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಮಹಾರಾಜರ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಿದೇಶದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾತಿಯೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮಾನದಂಡವಾಯಿತು.
ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಕೋಣೆಯೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ
1917ರಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷದ ಡಾ. ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ವಡೋದರಾಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆದರೆ ಅವರು ʼಅಸ್ಪೃಶ್ಯʼ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ವಸತಿ ಹುಡುಕುತ್ತ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿಕೊಂಡು ಪಾರ್ಸಿ ವಸತಿಗೃಹವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಂಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರು ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿಯೂ ವಿರೋಧ ಎದುರಾಯಿತು.
ಆ ರಾತ್ರಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದು ಬಡಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಅವರನ್ನು ʼಅಸ್ಪೃಶ್ಯʼ ಎಂದು ಕರೆದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿತು. ಅವರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗೆ ಎಸೆಯಲಾಯಿತು. ತಕ್ಷಣ ವಸತಿಗೃಹ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಹೋಟೆಲ್ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ, ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನದ(ಈಗ ಸಯಾಜಿರಾವ್ ಉದ್ಯಾನ) ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಲು ಮುಂದಾದರು.
ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನ ಗೌರವ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಡತಗಳನ್ನು ಅವರ ಕೈಗೆ ನೀಡದೆ ದೂರದಿಂದ ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ವಾಂಸ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ವಾಸಿಸಲು ಕೊಠಡಿಗೂ ಸೇರಿಸದ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ವೈರುಧ್ಯ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಾಡಿತು.
ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಕಲ್ಪ
ವಾಸಿಸಲು ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದೆ, ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ನಡುವೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಡೋದರದ ಸಯಾಜಿಬಾಗ್ನ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತರು. ಆ ದುಃಖದ ರಾತ್ರಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಅವರು, “ನನ್ನಂತಹ ವಿದ್ಯಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಬಡ ಮತ್ತು ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿರಬೇಕು? ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ದೀನದಲಿತರ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಅವಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪಮಾನ ಮಾತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಮೀರಿ ಜಾತಿ ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಅವರ ಮುಂದಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕದೆ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಜನರ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ನ್ನು ‘ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ’, ‘ಭೀಮ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ’ ಅಥವಾ ‘ಮಹಾಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಚಳವಳಿಯವರೆಗೆ
ವಡೋದರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅದು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸಂಘಟನೆ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂತು.
ಅದರ ಮುಂದುವರಿದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೆಂದರೆ:
1920ರಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆರಂಭ
1924ರಲ್ಲಿ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಹಿತಕಾರಿಣಿ ಸಭೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ
1927ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರಿನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮಹಾಡ್ ಚವ್ದಾರ್ ಕೆರೆ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ
ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ದಹನದ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸವಾಲು
ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಮಾನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ
ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ದಮನಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ
ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ
ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಸಮಾನತೆ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಕೊಂಡಿಯೂ ಇದೆ.
1956ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರಕಟಣೆ ತಿಳಿಸಿತು.
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು:
23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1917: ವಡೋದರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಹೋರಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ
23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1956: ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ದಿನಾಂಕದ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ
14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1956: ನಾಗಪುರದ ದೀಕ್ಷಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ 22 ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳ ಬೋಧನೆ
ಹೀಗಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23 ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಧಮ್ಮದೀಕ್ಷೆಯವರೆಗಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವಿಮೋಚನಾ ಪಯಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನವೂ ಆಗಿದೆ.
‘ಸಂಕಲ್ಪ ಭೂಮಿ’ಯ ಮಹತ್ವ
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ವಡೋದರದ ಆಲದ ಮರದ ಆವರಣ ಇಂದು ‘ಸಂಕಲ್ಪ ಭೂಮಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.
ಗುಜರಾತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಅಧಿಕೃತ ದಿನಾಚರಣೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ವಾದಿ ಮತ್ತು ಬಹುಜನ ಚಳವಳಿಗಳು ಆಚರಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮರಣಾ ದಿನವೆಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ.
ಇಂದಿನ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನದ ಸಂದೇಶವೇನು?
ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನವು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅವಕಾಶಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ದಿನ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ವಾಸಿಸಲು ಕೊಠಡಿ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಇಂದು ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿವಾಹ, ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನದ ಆಶಯ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದೇ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನದ ನಿಜವಾದ ಆಚರಣೆ.
1917ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ವಡೋದರದ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಯುವ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಅಧಿಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವಿತ್ತು. ಆ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಮುಂದೆ ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವಾಯಿತು; ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ತತ್ವವಾಯಿತು; ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಹೋರಾಟವಾಯಿತು; ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಭರವಸೆಯಾಯಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮದೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ‘ಭೀಮ ಸಂಕಲ್ಪ ದಿನ’ವು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕನ ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ, ನೋವನ್ನು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ.
