ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಆಶಯವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಕಾನೂನಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಧಾನಗತಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತಾಜಾ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಕಡಿಮೆ ದೃಷ್ಟಿ (Low Vision) ಹೊಂದಿರುವ ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವತಃ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರೂ, ದೃಷ್ಟಿಹೀನತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ಪದೇಪದೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ಮಹಿಳೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆಯಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಬರೋಬ್ಬರಿ 1.5 ವರ್ಷಗಳ (18 ತಿಂಗಳು) ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂರೋಕ್ರಾಟಿಕ್ (ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣವು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಕುರಿತ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಡೆ
ಏನಿದು ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ?
ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಜುಡಿಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ (ಆರ್‌ಜೆಎಸ್) ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವಿಕಲತೆ’ (PwBD) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಬಳಿ ಅಧಿಕೃತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ದೃಷ್ಟಿ ಇರುವ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ, ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್-ಅಂಕಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗೊಂದಲದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕದ ತಟ್ಟಿದರು. ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ, ಸಂವಿಧಾನದ 142 ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ (Article 142) ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್ ಕೆಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತ್ತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರ ಸಿಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾದ ಮರು-ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಯು ಈ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಬಳಿ ಈಗಾಗಲೇ 40% ಅಂಗವಿಕಲತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವಿದ್ದರೂ, ನೇಮಕಾತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಚಿಸಲಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಹೀನತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ‘ಕನಿಷ್ಠ 40% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ’ ಎಂದು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಒಬಿಸಿ ‘ಕೆನೆಪದರ’ ನಿಯಮ: ಸಿಎಸ್‌ಇ 2025ರ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಕೋರಿದ ಕೇಂದ್ರ
‘ವಿಶೇಷ ಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ’ (RPwD Act) ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ 40% ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವಿಕಲತೆ ಕಡ್ಡಾಯ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯ ಈ ಹೊಸ ವರದಿಯಿಂದಾಗಿ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಗಳ ಬಳಿಕವಷ್ಟೇ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.
ಈ ಘಟನೆಯು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಷ್ಟದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳೇ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಂಥ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ನಂತರವೂ ವಿಶೇಷ ಚೇತನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೊಬ್ಬರು ತನ್ನ ಹಕ್ಕಿನ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದು ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸರಳಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣ ಸಾರುತ್ತದೆ.
