ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಉರ್ದು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರ. ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ದಿನಾಂಕವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ವಿವಾದದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ನಾವು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಿದ್ದೇವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಧರ್ಮದ ಗುರುತನ್ನು ಹುಡುಕಲಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಭಾಷೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ. ಸಮಾಜವು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯ–ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಗುರುತನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿರುವ ‘ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ’ದ ಸುತ್ತ ಎದ್ದಿರುವ ಚರ್ಚೆಯೂ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಭಾಷೆ, ಗುರುತು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಸಚಿವ ಯು.ಟಿ. ಖಾದರ್ ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೆಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಉರ್ದು ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಕಲೆ, ಆಹಾರ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರದರ್ಶನ, ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಮುಶಾಯಿರಾ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಉರ್ದುವನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟಿ.ಎ. ನಾರಾಯಣಗೌಡ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು; ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಯಿದೆ. ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಬಹುದೇ ಅಥವಾ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಚರ್ಚೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೆಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಸಚಿವ ಖಾದರ್ ಕೂಡ ತಾವು ಕೇವಲ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ಧವಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಲ್ಲೇ ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವುದು ಅಂತಿಮಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಸ್ಥಳದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತದ ಚರ್ಚೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1963ರ ಎರಡನೇ ವಿಧಿಯೇ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಕನ್ನಡದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉರ್ದುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವೇ? ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಇತಿಹಾಸ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕೇ? ಈ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಉತ್ತರ ಇರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
‘ವರ್ಷಾತೈ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ’
ಇದು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಅಲ್ಲ. 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 15ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ‘ವರ್ಷಾತೈ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾತೂರ್ ಪುರಸಭೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಉರ್ದು ಬಳಸಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸಿತ್ತು. ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಧರ್ಮವಲ್ಲ; ಭಾಷೆ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ, ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಉರ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಭಾಷೆಯಂತೆ ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ತೀರ್ಪು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇಂದಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉರ್ದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಭಾಷೆ ಎಂಬ ಸರಳೀಕರಣ ಭಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮದವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು; ಅದರಿಂದ ಆ ಭಾಷೆ ಆ ಧರ್ಮದ ಸ್ವತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉರ್ದುವನ್ನೂ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಉರ್ದುವಿನ ಭಾರತೀಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ಭಾರತದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಗುರುತು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅದಾಲತ್’, ‘ಹಲಫನಾಮಾ’, ‘ಪೇಶಿ’, ‘ವಕಾಲತ್ನಾಮಾ’ ಮುಂತಾದ ಉರ್ದು ಮೂಲದ ಪದಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಹೀಗಿರುವಾಗ ಉರ್ದುವನ್ನು ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾದ ಸರಳೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ, 1989ರಲ್ಲಿ ಹಮೀದ್ ಅಲ್ಮಾಸ್ ಅವರು ಬಸವೇಶ್ವರರ ‘108 ವಚನ’ಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ‘ಫರ್ಮೂದಾತ್’ ಕೃತಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅನುವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಕನ್ನಡದ ವಚನ ಪರಂಪರೆಯ ಕೃತಿಯೊಂದು ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷಾ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು.
ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಘಟನೆ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ನೋಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಅನುವಾದ, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯದ ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉರ್ದು ಕವಿ ಖಲೀಲ್ ಮಾಮೂನ್ ಅವರ ‘ಆಫಾಕ್ ಕಿ ತರಫ್’ ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ 2011ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಉರ್ದು ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.
ಇನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ 2019ರ ಜನವರಿ 19ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಖಲೀಲ್ ಮಾಮೂನ್ ಅವರ ಉರ್ದು ಕವನ ವಾಚನ ಮತ್ತು ಅದರ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಖಲೀಲ್ ಮಾಮೂನ್ ಉರ್ದಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ವಾಚಿಸಿದರೆ, ಮಹೇರ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು.
ಹೀಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು ನಿಂತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ತಲುಪಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಇಂತಹ ಸಂವಾದವೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಬಹುಭಾಷಾ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ.
ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಅದನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ ಇರಬಹುದು, ಗಜಲ್ ಇರಬಹುದು, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರಬಹುದು, ಭಾಷಾ ಚರ್ಚೆ ಇರಬಹುದು, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಪರಿಚಯ ಇರಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಆಯೋಜಿಸುವ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಥಳ, ಉದ್ದೇಶ, ನಿಯಮ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಮತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇದೆ. ವಿಧಾನಸೌಧವು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಹಜ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು.
ಆದರೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪವಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮುಂದಿಟ್ಟವರು ಕನ್ನಡದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆ ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉರ್ದು ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ನಿಲುವುಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಂದೇ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುವುದರಿಂದ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶವೂ ಇದೆ. ಉರ್ದು ಹಬ್ಬ ನಡೆಯಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಚರ್ಚಿಸುವ ಬದಲು, ಕನ್ನಡ, ಉರ್ದು, ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದವನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಬಾರದು?
ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಪಾರ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕನ್ನಡದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉರ್ದುವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷೆಯ ದುರ್ಬಲತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಕನ್ನಡಿಗರು ಉರ್ದುವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಉರ್ದು ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ ಕನ್ನಡದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ಭಾಷೆಗಳು ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸೇತುವೆಗಳು
ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಉರ್ದು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರ. ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ದಿನಾಂಕವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ವಿವಾದದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ನಾವು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಿದ್ದೇವೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಧರ್ಮದ ಗುರುತನ್ನು ಹುಡುಕಲಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಷಾ ಇತಿಹಾಸವು ಮೊದಲನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಗೌರವವೂ ಇರಬೇಕು; ಉರ್ದುವಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇರಬೇಕು; ತುಳುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಕ್ಕಿಗೂ ಮಾನ್ಯತೆ ಇರಬೇಕು; ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಗೌರವ ಇರಬೇಕು. ಒಂದು ಭಾಷೆಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಉರ್ದು ಹಬ್ಬದ ವಿವಾದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉರ್ದುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಕರ್ನಾಟಕ ತನ್ನ ಬಹುಭಾಷಾ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು.
ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವೇದಿಕೆ ಎಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೌರವವನ್ನೂ ರಾಜಕೀಯ ಕನ್ನಡಕದಿಂದಲೇ ನೋಡಬೇಕೇ?
ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ವಿವಾದ ಒಂದು ದಿನ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಉರ್ದುವಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಗಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಭಾಷೆಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಸೋಲು ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಭಾಷೆಗಳು ಜನರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಅಲ್ಲ—ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹುಟ್ಟಿವೆ.
ಅಬ್ದುಲ್ ಹಲೀಂ ಮನ್ಸೂರ್
ಉರ್ದು ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ.
