ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಒಡಕು ಇದೀಗ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ದಶಕಗಳ ಬದ್ಧ ವೈರಿಗಳಾದ ಟಿಎಂಸಿಯ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಸಿಪಿಎಂನ ಎಂ.ಎ. ಬೇಬಿ ನೇರ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಹಳಿತಪ್ಪಿದ್ದ ‘ಇಂಡಿಯಾ’ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ಬಂದಂತಾಗಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಜಂಟಿ ಹೋರಾಟ, ಭಿನ್ನಮತ ಮರೆತು ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಕುರಿತ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಬಿರುಕುಗಳು ಮತ್ತು ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿವಾದವು, ದಶಕಗಳ ಬದ್ಧ ವೈರಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಹಾವು-ಮುಂಗಸಿಯಂತಿರುವ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಟಿಎಂಸಿ) ಮತ್ತು ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕರು ನೇರ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿರುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಸಿಪಿಎಂ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಎಂ.ಎ. ಬೇಬಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿರುವ ಟಿಎಂಸಿ ನಾಯಕಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಈ ‘ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ’ಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ‘ಇಂಡಿಯಾ’ (INDIA) ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಭೆ ಕರೆಯುವಂತೆ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಭಿನ್ನಮತವೇ ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಹೊಸ ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಕೈಬಿಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ದತ್ತಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಬಾರಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಆಘಾತಕಾರಿ ಮಾಹಿತಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಿರುವ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಒಕ್ಕೊರಲಿನಿಂದ ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಿಪಿಎಂ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಎಂ.ಎ. ಬೇಬಿ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಇಂಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಿಜೆಪಿ ವಿರೋಧಿ ಪಕ್ಷಗಳ ನಾಯಕರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಉಳಿಸಲು ಎಲ್ಲರೂ ಒಗ್ಗೂಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಇದೊಂದು ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಎಂ.ಎ. ಬೇಬಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಕ್ಷಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಭೆ ಸೇರಿ ಜಂಟಿ ಹೋರಾಟದ ರೂಪುರೇಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ‘ಇಂಡಿಯಾ’ ಒಕ್ಕೂಟದ ಈವರೆಗಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. 2023ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ, ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ‘ಇಂಡಿಯಾ’ ಎಂಬ ನಾಮಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬಳಿಕ ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತದ ಹೊಗೆಯಾಡಲು ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಆಪ್, ಟಿಎಂಸಿ, ಎಸ್ಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದದ್ದು ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗಿನ ಮೊದಲ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತ್ತು.
ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತ ಎದುರಾದದ್ದು ಅದರ ರೂವಾರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಿಹಾರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ. 2024ರ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನವೇ ಅವರು ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಹೊರನಡೆದು ಎನ್ಡಿಎ ಪಾಳೆಯ ಸೇರಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಚಾಲಕ ಹುದ್ದೆ ನೀಡದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದ ಜೆಡಿಯು ನಾಯಕರು, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರ ನಿಲುವುಗಳನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ ಹೊರನಡೆದರು. ಇದು ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟಾಗಿತ್ತು.
ಇನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರ ನಡೆಗಳು ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗೆ ಸದಾ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಂಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಎಡಪಕ್ಷಗಳು ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ತಾನು ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಂತೆಯೇ 2024ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಸಿಪಿಎಂ ವಿರುದ್ಧವೇ ಟಿಎಂಸಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮಮತಾ ಒಂಟಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಎಂಬ ಅವರ ದ್ವಂದ್ವ ನಿಲುವು ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ (ಆಪ್) ಕೂಡ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂತು. ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜೊತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆಪ್, ಪಂಜಾಬ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, “ನಾವು ಇಂಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಲ್ಲ” ಎಂದು ಆಪ್ ನಾಯಕರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಹರಿಯಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಆಪ್, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ವೈಫಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ತನ್ನದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿದೆ.
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಬಿರುಕುಗಳ ನಡುವೆಯೂ, 2026ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಇಂಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ನೇರ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಿದ್ದವು. ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್, ತೇಜಸ್ವಿ ಯಾದವ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾಯಕರು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಹಾರದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಕ್ಷಗಳೇ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವೂ ನಡೆಯಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಸಹ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದು, ಭಿನ್ನಮತಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುವಂತಿತ್ತು.
ಹೀಗೆ ಹಳಿತಪ್ಪುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ ಇದೀಗ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿವಾದ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದಂತಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಳಿವು-ಉಳಿವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದಾಗ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಲೇಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಂದಿಗ್ರಾಮ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ಈಗ ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಮರುಜೋಡಣೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವು ವಿಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಗೆ ತರುವ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಬಿರುಕು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ದಶಕಗಳ ವೈರತ್ವ ಮರೆತು ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕರು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿರುವುದು ಹಾಗೂ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಸಭೆ ಕರೆಯಲು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿರುವುದು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದೆ. ಈ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವೋ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗಿನ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಿನ್ನಮತಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಮೈತ್ರಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಿದೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದುನೋಡಬೇಕಿದೆ.
