ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಘೋಷಿತ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದೆ. ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರಣಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿ ಅಡಗಿಸುವ ಯತ್ನವಲ್ಲ, ಇದು 140 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುವ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
`ದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದ ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಫಾನ್ ಅವರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಹಠಾತ್ತನೆ ರದ್ದಾದದ್ದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ತಮ್ಮ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಾತುಗಳು ಹಾಗೂ ಸರಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದ ಇರ್ಫಾನ್, ಚಾನೆಲ್ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೇವಲ 24 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 70,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಂದಾದಾರರನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ದಿಢೀರನೆ ಅವರ ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವ್ಯಾಪಕ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡಿತು.
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಾಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ನಂತರ ಈ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಟು ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂಬ ಶಂಕೆಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿವೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಗಳ ಕತ್ತು ಹಿಸುಕುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗ ಎಂದು ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇರ್ಫಾನ್ ಅವರ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಕುಸಿದಾಗ, ಪರ್ಯಾಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾದವು. ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವ ಇಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು 2021ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ತುರ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಏಕಾಏಕಿ ನೂರಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.
2021 ಮತ್ತು 2022 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಚಾನೆಲ್ಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಹರಡುವಿಕೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ 22 ಚಾನೆಲ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ 16 ಹಾಗೂ 8 ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ಚಾನೆಲ್ಗಳಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಇದೇ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಆರೋಪಿಸಿವೆ.
ದೇಶೀಯ ಸಣ್ಣ ವೇದಿಕೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ತೀವ್ರ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ‘India: The Modi Question ‘ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. 2002 ರ ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆ ಕುರಿತ ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಪ್ರಚಾರ ಎಂದು ಜರಿದ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತದೊಳಗೆ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಲಿಂಕ್ಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಿತು. ಈ ಕಠಿಣ ನಡೆಯು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಧೋರಣೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.
ಕಾಶ್ಮೀರದ ನೈಜ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವತಂತ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆದ ‘ದಿ ಕಾಶ್ಮೀರ್ ವಾಲಾ (The Kashmiri wala)’ ಸರ್ಕಾರದ ದಮನ ನೀತಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್, ಫೇಸ್ಬುಕ್, ಎಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಇಂತಹ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಕಠಿಣ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬಂಧಿಸಿ ಜೈಲಿಗಟ್ಟಿದ್ದು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮೂಲದ ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಸಂಜಯ್ ಶರ್ಮಾ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ‘4PM News’ ಚಾನೆಲ್ ಪ್ರಕರಣವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಭಾರತ ವಿರೋಧಿ ಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಾನೆಲ್ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ನಡೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಂತಿದೆ.
2024 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರೋಧಿ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಯತ್ನಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡವು. ದಲಿತರು, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ದನಿಯಾಗಿದ್ದ ‘ಬೋಲ್ತಾ ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ (Boltha Hindustan)’ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬಹುಜನರ ವರದಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ‘ನ್ಯಾಷನಲ್ ದಸ್ತಕ್ (National Dastak)’ ಚಾನೆಲ್ಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಆರೋಪಗಳು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಕೇಳಿಬಂದವು.
ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಗಿಸುವ ಹುನ್ನಾರವೂ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮ ತೊರೆದು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ಗೆ ಬಂದಾಗ, ವಿಡಿಯೋಗಳ ತಲುಪುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಶ್ಯಾಡೋ ಬ್ಯಾನ್(ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು) ಎಂಬ ತಂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವೀಕ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಆದಾಯವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಡೀಮಾನಿಟೈಸೇಶನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಸಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ.
ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು ಅಘೋಷಿತ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದೆ. ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರಣಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿ ಅಡಗಿಸುವ ಯತ್ನವಲ್ಲ, ಇದು 140 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುವ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ನಡೆಯಾಗಿದೆ. ದಮನಿತರ ದನಿಯಾಗಿರುವ ಇಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಹಾರವು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶಗಳು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ 4 ನೇ ಅಂಗವನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.
