ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿದೆ. ಎಸ್ಐಆರ್ (Special Intensive Revision – SIR / ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ತಮಗೆ ಏನನ್ನೂ ತಿಳಿಸದೆ, ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.
”ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಡೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ಕಳೆದ 10 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 14 ಬಾರಿ ಲಿಖಿತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಘಾತಕಾರಿ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ದಿನದಂದು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ‘ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ರಿತಿಕಾ ಚೋಪ್ರಾ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಕೂಪ್) ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?
ಜೂನ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ದೇಶದ 30 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 13 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಯೋಗದ ಈ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತೀವ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಆಯೋಗದ ಒಳಗಿನ ಮೂವರ ಪೈಕಿ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
This video cannot be played in your browser. Open the video directly
ಹೊಸ ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಅಳಿಸುವಿಕೆ, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ದತ್ತಾಂಶದ ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ, ‘ಅನಧಿಕೃತ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ’ವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಧು ಮತ್ತು ಜೋಶಿ ಅವರ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ನೇರವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೂ ಪತ್ರ ಬರೆದು ದೂರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಆಯುಕ್ತರು ಎತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ 4 ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1. ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನಮೂನೆ-6ರಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ಬದಲಾವಣೆ:
ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಬಳಸುವ ‘ನಮೂನೆ 6’ (Form-6) ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. “ಹಿಂದಿನ ಎಸ್ಐಆರ್ (SIR) ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರ ಹೆಸರು ಇತ್ತೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರದೆ ಈ ರೀತಿ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು ‘ಅನಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ’ ಎಂದು ಆಯುಕ್ತ ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಧು ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ದನಿಗೂಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಆಗಸ್ಟ್ 13ರವರೆಗೂ ಆ ನಿಯಮವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.
2. ದತ್ತಾಂಶದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ (ದೆಹಲಿಯಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಣ):
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು) ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಆಯೋಗದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ERO (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪ-ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇದೀಗ ERONet ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ (Centralisation) ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. “ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೇಶ (Access) ನೀಡದೆ, ದೆಹಲಿಯ ಐಟಿ ವಿಭಾಗದ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕಿ ಸೀಮಾ ಖನ್ನಾ ಅವರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಈ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಕೊಟ್ಟವರು ಯಾರು?” ಎಂದು ಆಯುಕ್ತರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
3. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ:
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತದಾರರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೇಳೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಮತದಾರರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (Tribunals) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. “ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗಾಗಲಿ (CEO) ತಿಳಿಸದೆ, ಆಯೋಗದ ಪರವಾಗಿ ಈ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಯಾರು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು? ಇದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು ಯಾರು?” ಎಂದು ಸಂಧು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
4. ಗೋವಾದಲ್ಲಿ 97 ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಿಗೆ ವಂಚನೆ:
ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ 97 ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಈ 97 ಮಂದಿಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (ERO), ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆಯೋಗದ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು (Rollback) ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ 11 ರಿಂದ 17ರ ನಡುವೆ ಗೋವಾದ ಸಿಇಒ ಸತತ 8 ಬಾರಿ ದೆಹಲಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರೂ, ಐಟಿ ವಿಭಾಗ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆ 97 ಮಂದಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು. ಕೇವಲ 97 ಜನರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೌಲ್ಯಯುತ ಮತವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಆಯೋಗದ ಘನತೆಗೆ ಇದು ಕುಂದು ತಂದಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? ಭಿನ್ನಮತದ ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಮವೇನು?
ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು 2023ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಕಾಯ್ದೆಯ (ಸೆಕ್ಷನ್ 18) ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (CEC) ಕೇವಲ ‘ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು’ (First among equals) ಮಾತ್ರ. ಅವರಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆಯೋಗದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ‘ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ’ ನಡೆಯಬೇಕು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ ‘ಬಹುಮತದ’ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು (ಬಹುಮತ) ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಆದೇಶಗಳು ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿರುವುದು ತೀವ್ರ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂವರನ್ನೂ ಎನ್ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರವೇ ನೇಮಿಸಿದೆ. 2024ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸಂಧು ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದಾಗ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಅಧೀರ್ ರಂಜನ್ ಚೌಧರಿ ಅಸಮ್ಮತಿ (Dissent) ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ 2025ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು CEC ಆಗಿ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಿ, ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದಾಗ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.
ಈ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಳಿ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಇಮೇಲ್ ಹಾಗೂ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರೂ, ಅವರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಈ ಭಿನ್ನಮತವು, ಆಯೋಗದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಮೇಲೆ ಕರಿನೆರಳು ಬೀರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
