ಆಪ್ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಜೆಪಿ ಸೇರಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಈಗ ಕಾನೂನು ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ರಾಘವ್ ಚಡ್ಡಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ, ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ (ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಒಳಗಾಗದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳಾದ ಮುಕುಲ್ ರೋಹಟಗಿ, ನೀರಜ್ ಕಿಶನ್ ಕೌಲ್ ಮತ್ತು ಮಣಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2) ಪಕ್ಷಾಂತರಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3) ಸದಸ್ಯರು ಮೂಲ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಅನರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಎಪಿ ಒಟ್ಟು 10 ಸಂಸದರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇವರಲ್ಲಿ 7 ಮಂದಿ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತದ ಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರುವ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಅಭೀಷೇಕ್ ಎಂ ಸಿಂಘ್ವಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. “ಕೇವಲ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ವಿಲೀನವಷ್ಟೇ ಸಾಲದು, ಮೂಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೂ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿತ್ತು. ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಎರಡೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕಗಳು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇಂತಹ ವಿವಾದಗಳ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಆಯಾ ಸದನದ ಸಭಾಪತಿಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಭಾಪತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ಒಲವು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಸಂಸದರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ,” ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
“ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದಲೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯು ಸಂವಿಧಾನದ ಒಂದು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಯಾವ ಸದಸ್ಯ ತನ್ನ ಮೂಲ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾನೋ ಆತ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮರುಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕೇವಲ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು,” ಎಂದು ಸಿಂಘ್ವಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯವಾದಿ ನೀರಜ್ ಕಿಶನ್ ಕೌಲ್ ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿವಸೇನೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, “ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಆ ವಿಲೀನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನರ್ಹತೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಇದೊಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ,” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ದೀದಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಅರಳುವುದೇ? ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 59 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಸಲಿ ಆಟ
2003ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಗೆ ತರಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಒಡಕುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಈಗಲೂ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಘವ್ ಚಡ್ಡಾ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 7 ಸಂಸದರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸದ್ಯ ಯಾವುದೇ ಕುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳು ಹೇಗೆ ಪಾರಾಗುತ್ತವೆ?
1985ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ (2/3 ಸದಸ್ಯರು) ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ‘ವಿಲೀನ’ದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ:
1986: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಎಸ್) ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದದ್ದು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
1988: ಜನತಾ (ಜಿ) ಮತ್ತು ಲೋಕದಳ (ಎ) ಗುಂಪುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.
1989: ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಲೋಕದಳದ ನಡುವಿನ ವಿಲೀನವು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರುಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.
2003: ತಮಿಳು ಮಾನಿಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಮೂಪನಾರ್) ಗುಂಪು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು.
2010: ಜೆಎಂಎಂನ ಕನ್ವರ್ ದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡರು.
2014: ರಾಮ್ ಕೃಪಾಲ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಆರ್‌ಜೆಡಿ ತೊರೆದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದರು.
ಕಾನೂನಿನ ಬದಲಾವಣೆ: 1985ರ ಮೂಲ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕೇವಲ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು (1/3) ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ‘ವಿಭಜನೆ’ (Split) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2003ರ 91ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈಗ ಕೇವಲ ‘ವಿಲೀನ’ಕ್ಕೆ (2/3 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ) ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದಾಗಿದ್ದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಗುಂಪುಗಳು ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇದು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
