ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾನತೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೂ ಸಮಾಜ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ: ಒಬ್ಬ ರೈತನಿಗೆ ಭದ್ರತೆ, ಒಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಒಬ್ಬ ಯುವಕನಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಒಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ. ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಉಳಿದರೆ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಬಡತನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜ ನಿಂತುಹೋದರೂ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ.
ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು ನಾವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಅಳತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮಾತು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ: “ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಿದರು”.
ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವೇ? ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಒಬ್ಬ ರೈತನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಿಗುವುದು, ಬಡ ಮಗುವಿಗೆ ಶಾಲೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವುದು, ತಾಯಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೆರಿಗೆ ಸಿಗುವುದು — ಇವುಗಳೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲವೇ?
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕಥೆ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ.
ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯೋಗ
1977ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಡರಂಗ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.
ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಚಿಂತನೆ: “ಮೊದಲು ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಬೇಕು“. ಇದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಗೌರವ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿ. Operation Barga ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಾಡಿಗೆ ರೈತರಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯಿತು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವನಿಗೆ ತನ್ನ ದುಡಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಬಂತು.
ಕೃಷಿ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು
1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷಿ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೈತರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
| ವರ್ಷ | ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ |
|---|---|
| 1981-82 | ಸುಮಾರು 7.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ |
| 1991-92 | ಸುಮಾರು 12.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ |
| 2001-02 | ಸುಮಾರು 16.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ |
| 2011-12 | ಸುಮಾರು 17.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ |
1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೃಷಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯಿತು: ಕೃಷಿಯ ಯಶಸ್ಸು ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಏಕೆ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ?
ಶಿಕ್ಷಣ: ಪ್ರಗತಿ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಮಿತಿ ಕೂಡ ಇತ್ತು
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
1981: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸಾಕ್ಷರತೆ: 48.65%, ಭಾರತದ ಸರಾಸರಿ: 43.57%
2011: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: 76.26%, ಭಾರತದ ಸರಾಸರಿ: 74.04%
ಆದರೆ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದವು.
| ರಾಜ್ಯ | 2011 ಸಾಕ್ಷರತೆ |
|---|---|
| ಕೇರಳ | 94% |
| ತಮಿಳುನಾಡು | 80.09% |
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | 76.26% |
| ಭಾರತ | 74.04% |
ಪಾಠ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಅಗತ್ಯ.
ಆರೋಗ್ಯ: ಮೌನವಾದ ಸಾಧನೆ
ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು.
ಶಿಶು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ:
| ವರ್ಷ | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ಭಾರತ |
|---|---|---|
| 1981 | 91 | 110 |
| 2011 | 32 | 44 |
ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ಮಗು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹೋದವು.
ಹಣದ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯ
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಗೌರವ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಗೌರವದ ಜೊತೆಗೆ ಅವಕಾಶವೂ ಬೇಕು. ಒಬ್ಬ ರೈತನಿಗೆ ಭೂಮಿ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗುವಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವೂ ಬೇಕು. 1991ರ ನಂತರ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬದಲಾಗಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಕೇರಳ ಸೇವಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ.
ತಲಾ ಆದಾಯ: ಕಠಿಣ ಅಳತೆ
1981ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ಥಿತಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
| ರಾಜ್ಯ | 1981 ತಲಾ ಆದಾಯ |
|---|---|
| ಭಾರತ | ₹1,820 |
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ₹1,769 |
| ಕೇರಳ | ₹1,550 |
| ತಮಿಳುನಾಡು | ₹1,480 |
| ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ | ₹1,440 |
ಆದರೆ 2011ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಬದಲಾಯಿತು.
| ರಾಜ್ಯ | 2011 ತಲಾ ಆದಾಯ |
|---|---|
| ಕೇರಳ | ₹97,912 |
| ತಮಿಳುನಾಡು | ₹93,111 |
| ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ | ₹69,200 |
| ಭಾರತ | ₹63,462 |
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ₹51,543 |
ಇಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸವಾಲು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ: ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಪತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಹಿಂದೆ ಬಿತ್ತು.
2011 ನಂತರ: ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಹೊಸ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 2019–21ರ ವೇಳೆಗೆ 6–17 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿ ಸುಮಾರು 90% ತಲುಪಿತು. ಆದರೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
| ರಾಜ್ಯ | Higher Education GER |
|---|---|
| ತಮಿಳುನಾಡು | ಸುಮಾರು 47% |
| ಕೇರಳ | ಸುಮಾರು 40% |
| ಭಾರತ | ಸುಮಾರು 27% |
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ಸುಮಾರು 19.5% |
ಶಾಲೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಬಾಗಿಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಠ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲೂ ಸವಾಲುಗಳು ಇವೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುಂಚೂಣಿ ರಾಜ್ಯ. ಬೆಂಗಳೂರು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಗರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ.
ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ UDISE+ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 9–10ನೇ ತರಗತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಬಿಡುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 13–14% ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.
ಇದು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ ನೀಡುತ್ತದೆ: ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಣ ಬಂದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರು ಗೆದ್ದರು?
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸೋತಿತೇ? ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬಿತ್ತೇ? ಬಹುಶಃ ಎರಡನೆಯ ಉತ್ತರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ: ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಪೂರ್ಣ.
ಕೇರಳ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ: ಮಾನವನ ಮೇಲೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಮಾಜ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಮಿಳುನಾಡು ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ: ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ: ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊಸ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
ಗುಜರಾತ್ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ: ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವೇಗ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾನತೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೂ ಸಮಾಜ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರ, ಒಬ್ಬ ರೈತನಿಗೆ ಭದ್ರತೆ, ಒಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಒಬ್ಬ ಯುವಕನಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಒಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ. ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಉಳಿದರೆ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಬಡತನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜ ನಿಂತುಹೋದರೂ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ.
ಆರ್. ಮುರಳೀಧರ ನಾಯಕ್
ಮಾಜಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ
ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TCPO), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ನವದೆಹಲಿ
