ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹನೂರು ವನ್ಯಜೀವಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಮುಂಜಾನೆ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತೋಣಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಜಾನ್ ರೋಸ್ ಪೀಟರ್ ಹಾಗೂ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ಮೂವರು ಮೃತಪಟ್ಟ ಘಟನೆ ಇದೀಗ ಕೇವಲ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಾಗರಿಕರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ರೈತರ ಜೀವನಾಧಾರ, ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಕುರಿತ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಪೀಪಲ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ (PUCL), ನಾಗರಿಕ ವೇದಿಕೆ-ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡವು ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು ಲಾಜಾರ್ ದೊಡ್ಡಿ, ಜಗನ್ನಾಥನ ದೊಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಮರಿಯಮಂಗಲ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು, ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ತಂಡವು ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದ ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.
ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಥೆಗಳು
ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸದ್ಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಾದಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ.
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಾಲ್ವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದೂಕು, ಮದ್ದುಗುಂಡು, ಚಾಕು, ಟಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಶಂಕಿತ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಾಂಸವೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 14ರ ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 8 ಗಂಟೆಗೆ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದೂ ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ವರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ತೆರಳಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಮಾ ದಾಸ್‌ಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮರಳಿ ಬರಲಾಗದೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡವೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಮೂವರು ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರೇ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೋದ ರೈತರೇ? ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ನಡೆದಿತೇ? ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿತೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ತನಿಖೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆ ರೈತರು ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?
ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರು ವಿರುದ್ಧ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ’ ಎಂಬ ಸರಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಸಮರ್ಪಕವಾಗದು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಹನೂರು ಭಾಗದ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ತೋಮಿಯರ್ ಪಾಳ್ಯ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯದತ್ತ ತೆರಳುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು, ನೀರು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸದೆ, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಮಸ್ಥನನ್ನೂ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯ ಶಂಕೆಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ, ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ
ಇದರರ್ಥ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಲ್ಲ.
ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 9 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬೇಟೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರವೇಶ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಬೇಟೆ, ಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಶದಲ್ಲಿಡುವಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಬಳಿ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆಯುಧಗಳು, ಮಾಂಸದ ಮಾದರಿ, ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಸ್ಥಳದ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಪುರಾವೆಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಯ ಮುಂದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕರ್ತವ್ಯ; ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯ ಶಂಕೆಯೇ ಮರಣದಂಡನೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
‘ಆಂಟಿ-ಪೋಚಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಂಪ್’ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ?
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡ ಎತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತಾಗಿದೆ.
ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಹೊಳೆಮುರದಟ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪವೇ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ Anti-Poaching Camp ಮತ್ತು ವಾಚ್‌ಟವರ್ ಇದ್ದವು ಎಂದು ತಂಡಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಶಾಗ್ಯ ಬೀಟ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯೂ ದೊರೆತಿದೆ.
ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದರು? ಅವರಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲವೇ? ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಬಂಧಿಸಲು ಬೇರೆ ಕ್ರಮಗಳಿದ್ದವೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ, ತನಿಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
ಗುಂಡಿನ ದೂರ, ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೃತರ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗುಂಡೇಟಿನ ಗುರುತುಗಳು ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಬಳಿಯಿದ್ದ ‘slide action gun’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯೂ ತಂಡಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯಾವಲೋಕನ ಅಥವಾ ಮಾತುಕತೆ ಆಧಾರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಗುಂಡಿನ ಪ್ರವೇಶ-ನಿರ್ಗಮನ ಗಾಯಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಗುಂಡಿನ ಅಂತರ, ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷಾ ವರದಿ, ಬಟ್ಟೆಗಳ ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಗುಂಡಿನ ಅವಶೇಷಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೊರೆತ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಾವ ಆಯುಧದಿಂದ ಯಾವ ಗುಂಡು ಹಾರಿತು? ಮೃತರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂತು? ಗುಂಡಿನ ಅಂತರ ಎಷ್ಟು? ಮೃತರ ಬಳಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಆಯುಧಗಳಿದ್ದವೆಯೇ? ಅವುಗಳಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೇ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು.
‘ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್’ ಎಂಬ ಪದವೇ ತನಿಖೆಯ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ‘ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್’ ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದ್ದರೂ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ PUCL v. State of Maharashtra ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಸಾವುಗಳ ಕುರಿತು ಕಠಿಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್‌ನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ತನಿಖೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. 16 ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ FIR, ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್ ತನಿಖೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಇವು ಮೂಲತಃ ಪೊಲೀಸ್ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಜೀವಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿ: ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಜೀವ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದರೆ, ಅದರ ಅಗತ್ಯತೆ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಬಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತನಿಖೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ‘ಮೃತರು ಯಾರು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ‘ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗಿತ್ತು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ
ದೇಶದಲ್ಲಿ 2024ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS), 2023 ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಸೆಕ್ಷನ್ 175 ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಂಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧ ತನಿಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 176 ತನಿಖೆಯ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 194 ಅಸಹಜ/ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ಸಾವುಗಳ ಕುರಿತು ಪೊಲೀಸ್ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸೆಕ್ಷನ್ 196 ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮೂಲಕ ಮರಣದ ಕಾರಣದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್ ತನಿಖೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾದರೂ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಪರಾಧದ ಅಂಶವಿದ್ದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆ, ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸ್ವತಃ ಆರೋಪದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ತನಿಖೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೇಗೆ?
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪ ಇದೇ.
ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೇ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕರಣದ ಮೂಲ ಆಧಾರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದು, ಅವುಗಳ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವರ ಮೊಬೈಲ್/ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳು, ಡ್ಯೂಟಿ ರೋಸ್ಟರ್, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಲಾಗ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಮಾಹಿತಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಶಾಗ್ಯ ಬೀಟ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗೆ ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆರೋಪ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ತನಿಖೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ.
ವಾಹನ, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ
ಮೃತರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ವಾಹನವನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಇದುವರೆಗೂ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕ್ಷೇಪ. ಇದು ತನಿಖೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ. ವಾಹನದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳು, ದೇಹಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ ಗುರುತುಗಳು, ಬೆರಳಚ್ಚು, DNA ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿದ್ದರೆ ಅವು ಪ್ರಕರಣದ ಘಟನಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಆಯುಧಗಳು, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳ ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ.
ಮೃತರ ಹಿಂದಿನ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೃತ ಮೂವರ ವಿರುದ್ಧ ಹನೂರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ಮಹಿಮಾ ದಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಮೀನು ಹಿಡಿದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಂಡಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿದೆ.
ಈ ಮಾಹಿತಿ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಆದರೆ, ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು: ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕರಣವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವದ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಅಲ್ಲ; ಹಿಂದಿನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕರಣವಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರನೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ.
ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು: ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿ
ಮೃತರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಕರೆ ವಿವರಗಳು, ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಕರಣದ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಬಹುದು. ಅವರು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು? ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದರು? ಅರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಯಾರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು? ಹಸು ಹುಡುಕಲು ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕುಟುಂಬದ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯ ಜಾಲದ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಕಾಲ್ ಡೀಟೈಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಲೊಕೇಶನ್ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಮಹಿಮಾ ದಾಸ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಅಥವಾ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಹಿಮಾ ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೇಳಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಅವರು ಆ ದಿನದ ಘಟನೆಗೆ ನೇರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾಲ್ವರು ಕಾಡಿಗೆ ಏಕೆ ಹೋದರು? ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದರು? ಮೊದಲ ಗುಂಡು ಯಾರಿಂದ ಹಾರಿತು? ಎಷ್ಟು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದರು? ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಡೆಯಿತು? ಮೂವರು ಹೇಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡರು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು.
ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಹಕ್ಕು
ಮೃತರ ದೇಹಗಳ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಆಗಬಾರದು. ಗುಂಡಿನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಗಾಯಗಳು, ಗುಂಡಿನ ಅಂತರ, ಗಾಯಗಳ ದಿಕ್ಕು, ಬಳಸಿದ ಗುಂಡಿನ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಡು/ತುಂಡುಗಳ ವಶಪಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. BNSSನ ಮರಣ ವಿಚಾರಣೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳು ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ತನಿಖೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ.
NHRC ಮಾನದಂಡಗಳೂ ಮಹತ್ವದ್ದು
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗವು ಪೊಲೀಸ್ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ/ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಸಾವುಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 48 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ವರದಿ, ನಂತರ ವಿವರವಾದ ವರದಿ, ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ವರದಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್ ವಿಚಾರಣೆಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ನಾಗರಿಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಘಟನಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಏಕೆ ಇಲ್ಲ?
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಇದುವರೆಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ತನಿಖೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ತನಿಖೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಸೂಕ್ತ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಪರಿಹಾರ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಿಸಿರುವುದು ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮೃತರು ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದರೂ, ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅವರು ನಿರಪರಾಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣರಾದವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಹಾರವು ನ್ಯಾಯದ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ; ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ನಿರ್ಣಯವೇ ನ್ಯಾಯದ ಮೂಲ.
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಾರದು
ಮೃತರು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ರೈತರು ಎಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ‘ತಮಿಳು’ ಅಥವಾ ‘ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್’ ಎಂಬ ಗುರುತುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ಪ್ರಕರಣದ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಅವರು ಯಾವ ಧರ್ಮದವರು ಅಥವಾ ಯಾವ ಭಾಷೆಯವರು ಎಂಬುದಲ್ಲ; ಅವರು ಯಾವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು.
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ಏಕೆ?
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ತನಿಖೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳೂ ಒತ್ತಿಹೇಳಿವೆ.
ತನಿಖೆ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು?
ಈ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ:
- ನಾಲ್ವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಿಖರ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಕಾರಣವೇನು?
- ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಅವರ ಪ್ರವೇಶದ ಮಾಹಿತಿ ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ, ಯಾವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ದೊರೆಯಿತು?
- ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಹೆಸರು, ಹುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಯಾವುದು?
- ಮೊದಲ ಗುಂಡು ಯಾರಿಂದ ಹಾರಿತು?
- ಮೃತರ ಬಳಿ ಇದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ?
- ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳು ಯಾವ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ?
- ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾಂಸ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯದು ಎಂಬುದು ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆಯೇ?
- ಮೃತರ ದೇಹದ ಗುಂಡಿನ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ವಿವರಗಳು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆಯೇ?
- ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ CCTV, ವಾಚ್‌ಟವರ್ ಅಥವಾ ಇತರ ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆಯೇ?
- ಮೃತರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕರೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಮೃತರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ ವಾಹನವನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದು ಫರೆನ್ಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಮಹಿಮಾ ದಾಸ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬಂಧಿಸುವ ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತೇ?
- ಗುಂಡಿನ ಬಳಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿತ್ತೇ?
ಅರಣ್ಯವೂ ಉಳಿಯಬೇಕು, ಜನರೂ ಉಳಿಯಬೇಕು
ಹನೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಜೀವನಾಧಾರದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಿದೆ. ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ತಡೆಯುವುದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಜೀವ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಈ ಎರಡನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಂತೆ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು–ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು, ಅರಣ್ಯ ಗಡಿಭಾಗದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮೇವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ ತಗ್ಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ವಿರುದ್ಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘Catch and Kill’ ಧೋರಣೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಮೂರು ಜೀವಗಳ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ‘ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರ ಸಾವು’ ಎಂದೂ, ‘ನಕಲಿ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್’ ಎಂದೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದು ಎರಡೂ ಅಕಾಲಿಕ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ?SIR: ಆಗಸ್ಟ್ 24ರ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯ ಬಳಿಕವೇ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ- ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ’ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧವೇ?
ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದಲ್ಲ-ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದ. ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಪರಿಹಾರದಿಂದಲ್ಲ-ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಗುಂಡಿನಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ-ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಜನಸಹಭಾಗಿತ್ವದಿಂದ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹನೂರು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ತನಿಖೆಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ?SIR: 1.08 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರಿಗೆ QR ಕೋಡ್ ನೋಟಿಸ್; ಹೆಸರು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದಾಖಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ
ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ಹೆಚ್. ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ್, ಪತ್ರಕರ್ತ ಪಾರ್ವತೀಶ್ ಬಿಳಿದಾಳೆ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಿಯುಸಿಎಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಿ.ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ, ಅಬ್ರಹಾಂ ಡಿ. ಸಿಲ್ವಾ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿ ಕೆ. ವೆಂಕಟರಾಜು ಇದ್ದರು.
ಸಂಚಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ…
