ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಲಿಂಗ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ. ನಾವು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು. ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಏಪ್ರಿಲ್ 14ರಂದು ಡಾ. ಬಿ ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶಗಳು 2026ರ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹರಿಕಾರ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಪ್ರತೀಕ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರಂತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಹೋರಾಟ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ʼನಾನು ಜನ್ಮದಿಂದ ಹಿಂದೂವೇ ಹೊರತು ನಾನು ಹಿಂದೂವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲʼ ಎಂಬ ಅವರ ಘೋಷಣೆಯು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿತ್ತು.
2026ರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸೆ, ದಲಿತ-ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆ ಬ್ಯೂರೋ(NCRB) ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದಲಿತರ ವಿರುದ್ಧದ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ʼಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆʼಯ ಸಂದೇಶವು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕವಲ್ಲ, ಅದು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ʼಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯʼದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಆದರೆ ಇಂದು ʼಒಂದು ದೇಶ, ಒಂದು ಚುನಾವಣೆʼ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳವರೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ʼಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಭ್ರಾತೃತ್ವʼವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ʼಫ್ರಾಟರ್ನಿಟಿʼ(ಭ್ರಾತೃತ್ವ) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯ ಏಕೈಕ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ʼಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಾರದುʼ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಆ ಮಾತುಗಳು ಈಗಲೂ ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯವೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ʼಶಿಕ್ಷಣವೇ ಶಕ್ತಿʼ ಎಂಬ ಅವರ ಸೂಕ್ತಿಯು ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತ. ದಲಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇಂದು ನೆಹರೂ-ಗಾಂಧೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳವರೆಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣವು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ʼಕನಿಕರʼದ ದಾನವಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಂಡರು. ಇಂದು ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ʼಮೆರಿಟ್ʼಗೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರಿಟ್ ಎಂಬುದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಇಂದಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಲಿತ-ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯ. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕವಾದಿ ಆದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಅಲ್ಲ. ʼಸ್ಟೇಟ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸಂʼ(ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ)ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು-ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಕೃಷಿ ಸಂಕಟ, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಅಂದೇ ನೀಡಿದ್ದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. ಆದರೆ ಇದು ಇಂದು ಧರ್ಮೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ಲಂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮೈಸೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತ್ವವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಗಳು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಫಲವೇ. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ದಲಿತ ನಾಯಕರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವುದು ತಪ್ಪು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಜನತೆಯ ಎಲ್ಲರ ದಾರ್ಶನಿಕ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ʼಅನಿಹಿಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ʼ(ಜಾತಿ ವಿನಾಶ), ʼದಿ ಬುದ್ಧ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಧಮ್ಮʼ(ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅವನ ಧಮ್ಮ) ಇಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುವಜನರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಟ್ರೋಲಿಂಗ್, ಫೇಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ʼವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವʼದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ‘ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ’ಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; RBIಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬಲಭೀಮ
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಲಿಂಗ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ. ನಾವು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು. ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕನಸಿನ ಭಾರತವನ್ನು ನಾವು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ? ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಮರೆತರೆ ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೇ ಮರೆತಂತೆ.
