ಐಫೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯ ‘ಮಹಾನ್ ಯಶಸ್ಸು’ ಎಂದು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 2014ರ ಮೋದಿಯವರ ಭಾಷಣದ ಶೂನ್ಯ ಭರವಸೆಗಳು, 2017ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು 2020ರ ನಂತರ ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ ವ್ಯವಹಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇಂದ್ರದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರು ಮಾಡುತ್ತವೆ
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು 2014ರಲ್ಲಿ ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ‘ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಯೋಜನೆ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲಿದೆ, ಆಮದು ನಿಂತು ರಫ್ತು ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಯಿತು. ದೇಶದೊಳಗೆ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯುವಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕರೆತರುವ ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಆಪಲ್ ಐಫೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನೈಜ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಕುಲಂಕುಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯು ಕೇವಲ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗ್ಗದ ತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈಜ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಜೋಡಣೆಯಷ್ಟೇ.
2016ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಸಿಇಒ ಟಿಮ್ ಕುಕ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಈ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಜಯ ಎಂದು ತಮಟೆ ಬಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ‘ಚೀನಾ ಪ್ಲಸ್ ಒನ್’ (China Plus One) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆದಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಕೇಂದ್ರದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನೀತಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲಿಂಗ್ ಚರ್ಚೆಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬರಿಯ ಫೋಟೋ-ಆಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಈ ಭೇಟಿಯು, ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂದು ಯಾವುದೇ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಯಿತು.
ಐಫೋನ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಕೇಂದ್ರದ ಬಹು-ಚರ್ಚಿತ ಪಿಎಲ್ಐ (PLI) ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಎಂಬುದು ಅಪ್ಪಟ ಸುಳ್ಳು. 2017ರಲ್ಲೇ, ಅಂದರೆ ಪಿಎಲ್ಐ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಟ್ರಾನ್ (Wistron) ಮೂಲಕ ಆಪಲ್ ಐಫೋನ್ ಎಸ್‌ಇ (iPhone SE) ಮಾಡೆಲ್‌ನ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಂಗ್ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೇಂದ್ರದ ಸಾಧನೆಯಾಗಿರದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಇಎಸ್‌ಡಿಎಂ (ESDM) ನೀತಿಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ಈ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹೈಜಾಕ್ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ‘ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುತಂತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಸ್ಟ್ರಾನ್ ಘಟಕದ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶ್ರೀಪೆರಂಬುದೂರಿನಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್ (Foxconn) ಕಂಪನಿಯು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ (high-end) ಐಫೋನ್‌ಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಈ ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕೂಡ 2020ರ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಪಿಎಲ್ಐ ಯೋಜನೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ನಡೆದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉತ್ತಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಬಂದರು ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ನುರಿತ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೇ ಈ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರದ ನೀತಿಯ ಪೊಳ್ಳುತನವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
2020ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಪಿಎಲ್ಐ (Production Linked Incentive) ಯೋಜನೆಯು ನೈಜ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಸುರಿಯುವ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐಫೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು “ಆರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ”, ಬದಲಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೋಡಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಆಮಿಷವೊಡ್ಡಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2022-23ರಿಂದ 2024-25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾದ ₹8,700 ಕೋಟಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ಪೈಕಿ ಶೇ.75ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಕೇವಲ ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್, ಟಾಟಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಗಟ್ರಾನ್‌ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಾಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಡವರ ತೆರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚುವ ನೀತಿಯೇ ಹೊರತು ಬೇರೇನಲ್ಲ.
ಪಿಎಲ್ಐ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತದ ನೈಜ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯ ಯಶಸ್ಸೇ ಎಂದು ಕಾರ್ನೆಗಿ ಇಂಡಿಯಾದ (Carnegie India) ಸುಯಶ್ ರಾಯ್ ಅವರಂತಹ ತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಕೇಂದ್ರದ ವೈಫಲ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೋಟಿ ಲಾಭ ಮಾಡುವ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವೇ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ತೆರಿಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಫೋನ್ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದುಸ್ಥಿತಿ ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಂಗ್ (ಜೋಡಣೆ) ಹೊರತು, ನೈಜ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ (Value addition) ಅಲ್ಲ. ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಚೀನಾ, ತೈವಾನ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ಕ್ರೂ ಹಾಕಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ‘ಭಾರಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ರಾಂತಿ’ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
2024ರ ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ (NDTV) ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು, ಭಾರತವು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಆಮದುದಾರನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು “ಜಗತ್ತಿನ 7 ಐಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಎದೆತಟ್ಟಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ, ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ದೇಶದ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವ ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಐಫೋನ್ ರಫ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್, ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಆಮದು ಕೂಡ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯನ್ನು (Supply chain) ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲಕಚ್ಚಿದೆ.
2026ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯವಹಾರ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಟಾಟಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ರಫ್ತು ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳಿವೆ. 2022-2026ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ 26.3 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಐಫೋನ್ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದರೆ, ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್ 25.6 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ. ಟಾಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಟ್ರಾನ್ ಘಟಕವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಯೊಂದು ಆಪಲ್ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಕೇಂದ್ರದ ನೀತಿಯ ವಿಜಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Acquisition) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಷ್ಟೇ.
ಐಫೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯ ‘ಮಹಾನ್ ಯಶಸ್ಸು’ ಎಂದು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 2014ರ ಮೋದಿಯವರ ಭಾಷಣದ ಶೂನ್ಯ ಭರವಸೆಗಳು, 2017ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು 2020ರ ನಂತರ ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ ವ್ಯವಹಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇಂದ್ರದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪಿಎಲ್ಐ ಯೋಜನೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಆಳವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ತರದೆ, ಬೃಹತ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೇಬು ತುಂಬಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ‘ಜೋಡಣಾ ಕೇಂದ್ರ’ವನ್ನಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲ ನೀತಿಯಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ.
