ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಏಕೀಕರಣದ ನಂತರದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದವರೆಗೆ ಈ ಭಾಗ ತನ್ನದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ರಾಮನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ರಾಜಕೀಯವು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಇಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಭಾವಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು, ಈಗ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಹಿಳಾ ಶಾಸಕರಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಘಟನೆ, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಸದೀಯ ರಾಜಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ನಾಯಕತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ: ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧ್ಯಾಯ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ನೆನಪಾಗುವ ಹೆಸರು ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ. ಇಂದಿನ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಬ್ಬಳ್ಳಿಯವರಾದ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು 1957ರಲ್ಲಿ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೈಸೂರು ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಂತರ ಸತತವಾಗಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಅದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಅವರು 1957ರಿಂದ 1990ರವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಏಳು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದ ಶಾಸಕಿ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 1972ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1972ರಿಂದ 1978ರವರೆಗೆ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.
ಅಂದರೆ, ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಉನ್ನತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆ ಶಾಸಕಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಹಿಳೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂಬ ಹಂತದವರೆಗೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ಸಾಗಿತ್ತು.
ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಕೊಡುಗೆಯಲ್ಲ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಜನತಾ ಪರಂಪರೆ, ಜೆಡಿಎಸ್, ಬಿಜೆಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮುಖ್ತಾರ್ ಉನ್ನಿಸಾ ಬೇಗಂ ಅವರಂತಹ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು ವಿಧಾನಸಭಾ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹನೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಿಮಳ ನಾಗಪ್ಪ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕಿಯರು ವಿಧಾನಸಭಾ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2004ರಲ್ಲಿ ಹನೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅವರು ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಗೀತಾ ಮಹದೇವಪ್ರಸಾದ್. ಪತಿ ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಎಚ್.ಎಸ್. ಮಹದೇವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ 2017ರ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ ಗೀತಾ ಅವರು ಗೆದ್ದು ವಿಧಾನಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಗೀತಾ ಮಹದೇವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಗೆಲುವು ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು.
ಮೈಸೂರಿನ ನಗರ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು
ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಸ್ನೀಮ್ ಬಾನು ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ 2020ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಾಲಿಕೆಯ 22ನೇ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಾಜಕೀಯವೇ ಭವಿಷ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವಿಧಾನಸಭೆ, ವಿಧಾನಪರಿಷತ್, ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದವರೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವ ಬೆಳೆಯುವ ನಿರಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಮಂಡ್ಯ: ಸಂಸತ್ತಿನವರೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಮಹಿಳಾ ಧ್ವನಿ
ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯವೂ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ನಟಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿ ರಮ್ಯಾ 2013ರ ಮಂಡ್ಯ ಲೋಕಸಭಾ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಸಂಸತ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ 2019ರಲ್ಲಿ ಸುಮಲತಾ ಅಂಬರೀಷ್ ಮಂಡ್ಯದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಗೆದ್ದು ಲೋಕಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಸುಮಲತಾ ಅವರ ಗೆಲುವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿತ್ವವಿಲ್ಲದೆ, ಮಂಡ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅವರು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಶಾಸಕಿ, ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ಸಚಿವೆ, ಮೇಯರ್, ಸಂಸದೆ—ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಮೇಲುಕೋಟೆಯಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಶಿಖರವರೆಗೆ ಜಯಲಲಿತಾ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. 1948ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 24ರಂದು ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರು ಮುಂದೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.
ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಉದಾಹರಣೆ. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಧರಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಬದುಕು ತೋರಿಸಿತು.
ಹಾಗಾದರೆ ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಎಲ್ಲಿ?
ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಮೃದ್ಧ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದರೂ ಇಂದಿನ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೊರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳಾ ಧ್ವನಿಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಿಂದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಕಾಣದಿರುವುದು ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಬಿಜೆಪಿ, ಜೆಡಿಎಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ತರುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತದಾರರಾಗಿ, ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ, ಸಂಘಟಕರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ, ನಿರ್ಧಾರಕ, ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೊರತೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣವೇನು?
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡುವುದೇ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪೂರ್ಣ ರೂಪವಲ್ಲ. ಪಕ್ಷದ ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆ, ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ, ಯುವ ಘಟಕ, ಮಹಿಳಾ ಘಟಕ, ಚುನಾವಣಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವೇದಿಕೆ—ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು.
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಕಡೆ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಕುಟುಂಬದ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದು ಒಂದು ಸಂಗತಿ; ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಮ, ನಗರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ, ರೈತ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬರುವ ಮಹಿಳೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗತಿ. ಎರಡನೇ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬೆಳೆಸದೆ ಹೋದರೆ, ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಕೇ?
ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಹಾಗೂ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿರುವುದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಂತರ ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಥವಾ ಸಂಸತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಕರ ಉತ್ತರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗದೆ, ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಬೇಕು.
ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು ಏಕೆ ಕಡಿಮೆ?
ಇಂದಿನ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ಉಚಿತ ಅಥವಾ ರಿಯಾಯಿತಿ ಸಾರಿಗೆ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಚಾರಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೈರುಧ್ಯವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ; ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರೇ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತರುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು. ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕುಟುಂಬ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಸಿಗಬಹುದು.
ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತೆ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಾಗಬೇಕೇ?
ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಹಿಂದೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ್ದರು. ಗೀತಾ ಮಹದೇವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕಿಯರು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಮಂಡ್ಯದಿಂದ ರಮ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸುಮಲತಾ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜಯಲಲಿತಾ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.
ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದೇ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು ಏಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿಲ್ಲ? ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೊರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿವೆ, ಬೆಳೆಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಸಮಾಜ ಸಾಧ್ಯವೇ?
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅರ್ಥ ಕೇವಲ ಎಲ್ಲರೂ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವುದಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವುದಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟೇ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವ, ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ನೇರ ಅನುಭವಗಳು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮಹಿಳಾ ಘಟಕದ ಹುದ್ದೆ ನೀಡಿ ರಾಜಕೀಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲೂ ಅಧಿಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಟಿಕೆಟ್, ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರೆಯಬೇಕು.
ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವ ಸಮಯ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ರಾಜಕೀಯದ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷವೂ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯ ಟಿಕೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವಿಧಾನಸಭೆಯವರೆಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ನಿರಂತರ ಪಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
ಯುವ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾವೇಶಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನೀತಿನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಲು ನೀಡಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವವು ಒಂದೇ ಸಮುದಾಯ, ವರ್ಗ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆ, ನಗರ ಮಹಿಳೆ, ರೈತ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಳೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆ, ದಲಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆ, ಯುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಮಹಿಳೆ—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು.
ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಬುನಾದಿ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಪುರುಷ ನಾಯಕರ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮರುಕಳಿಸಬೇಕಿದೆ.
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕಿಯರು ಮಹಿಳೆ ರಾಜಕೀಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದವಳಲ್ಲ, ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಬಲ್ಲಳು ಎಂಬುದನ್ನು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದು ಆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮತದಾರರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿರ್ಧಾರಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ರಾಜಕೀಯದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಯಾರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಲ್ಲ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ?ಹಳೇ ಮೈಸೂರು: ದಲಿತ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ತವರು; ಮತದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಏಕೆ?
“ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನವೇನು?”
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಇಂದು ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ನಾಳೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ—ಅದು ಈ ನೆಲದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಈಗಾಗಲೇ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
