ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವಾರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವಳಿ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಸಂಖ್ಯೆ 1600 ದಾಟಿದೆ. ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾರಕಾಸ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣವೊಂದರ ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ಮಗ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. 7.2 ಮತ್ತು 7.5 ತೀವ್ರತೆಯ ಸತತ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ 4 ದಿನಗಳ ಬಳಿಕವೂ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಗಳು ಬದುಕುಳಿದವರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನೀರು, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ? ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಎಂಬ ಅಂಶಗಳು ಈಗ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿವೆ.
ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ 72 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು “ಸುವರ್ಣಾವಧಿ” (Golden Window) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರದ ಮೂರು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿರುವವರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಸಮಯ. ಆದರೆ, ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಾವಧಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಬದುಕುಳಿದವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ, ಅವಶೇಷಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಬದುಕಬಲ್ಲ? ಇದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಲ್ಲ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿಮಿತತೆ, ಆತ ಸಿಲುಕಿರುವ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 2011ರ ಜಪಾನ್ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ 9 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತು 2010ರ ಹೈಟಿ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದವರು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು.
ಅವಶೇಷಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 3 ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ:
- ವಾಯ್ಡ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ (Survivable Void Space): ಕಟ್ಟಡವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿದು ಬೀಳುವುದು ಅಪರೂಪ. ಮೇಜು, ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೌಂಟರ್‌ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಜಾಗ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನ ʼವಾಯ್ಡ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ʼ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಬಲ್ಲೆಡಾದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ತಂದೆ-ಮಗ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಕಾರಣ ಕೂಡ ಇದೇ. ಇದು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಭಾರವಾದ ಅವಶೇಷಗಳ ನೇರ ಒತ್ತಡ ಬೀಳದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ: ಮನುಷ್ಯ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕಬಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಮೂರು ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ತೇವಾಂಶ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಜೀವಸೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ಪೂರೈಕೆ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ.
- ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ: ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನವು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಶಾಖ ಅಥವಾ ವಿಪರೀತ ಚಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬಾರದು. ಸ್ಥಿರವಾದ ತಾಪಮಾನವಿರುವ ಕಡೆ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಎದುರಿಸುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೆಂದರೆ ‘ಕ್ರಷ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್’. ದೀರ್ಘಕಾಲ ದೇಹದ ಭಾಗವೊಂದು ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಆ ಭಾಗದ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಸಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೈಯೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್‌ನಂತಹ ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಈ ವಿಷವು ಇಡೀ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಕ್ ಅಥವಾ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಐವಿ (IV) ದ್ರವಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಕ್ಟರ್ ಸೈ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತ್ರಸ್ತರು ‘ಬದುಕಬಲ್ಲ ಖಾಲಿ ಜಾಗದ’ (survivable void space) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡ ಬರುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಅವಶೇಷ-ಮುಕ್ತ ಪಾಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಜಾಗದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೇಜಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸಿದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆ ನಂತರದ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಹವಾಮಾನವು ಅತಿಯಾದ ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಒಂದು ವಾರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಬಲ್ಲರು. ಕಟ್ಟಡ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ, ಹೊಗೆ ಅಥವಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಬಾರ್ಬೆರಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಭೂಕಂಪದಂತಹ ವಿಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಗಾಯಗಳು ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯೋ, ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತವೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ರಕ್ಷಕರಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರ ಬದುಕುಳಿದವರಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ‘ಮಾನಸಿಕ ಕುಸಿತ’ (Psychological Collapse) ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
ಮನುಷ್ಯನ ಮೆದುಳು ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವಾಗ “ನಾನು ಇನ್ನು ಬದುಕಲಾರೆ” ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ದೇಹವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ‘ಗಿವಿಂಗ್ ಅಪ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರವಸೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಮೆದುಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ತ್ವರಿತ ದೈಹಿಕ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮೃತದೇಹಗಳಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಆತಂಕ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮರಣದ ಸನ್ನಿಹಿತತೆಯನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕುವ ಛಲವನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತರರ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಮಾನಸಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಂಗಿತನವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭ್ರಮೆಗೆ (Hallucinations) ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ದೂಡಬಹುದು.
ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ನಮ್ಮ ನರಮಂಡಲದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭಯ ಮತ್ತು ಹತಾಶೆಯು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ (Cortisol) ನಂತಹ ಒತ್ತಡದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹವು ರೋಗ ಅಥವಾ ಗಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ಥಗಿತ: ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ
ಹಾಗಾದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
1.ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವಶೇಷಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡರೆ, ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಮರೆತು, ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದವರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಮೆದುಳನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.
- 2. ದಿನದ ಸಮಯವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ ನಾನು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ”) ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
3. ಧ್ವನಿ ಹೊರಗೆ ಬಾರದಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಾನೇ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು ಏಕಾಂಗಿತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
4. ನೀರು, ಆಹಾರವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನ ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು.
5. ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ತಾವಿರುವುದನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಶಬ್ಧ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಬೇಕು.
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾವು-ನೋವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಲವಾದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ, ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಸ್ಪರ ತೋರುವ ಮಾನವೀಯತೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯ.
