ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕಾರಣದ ನಡುವೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರ ಪೈಕಿ ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೆಸರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸಕಿಯಾಗಿ, ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಅವರು ಕೇವಲ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಬರಲು ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಹಾದಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಅವರು ನಡೆದ ಹಾದಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಯಶೋಗಾಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಹೌದು.
ನಂಜನಗೂಡಿನಿಂದ ಕಬ್ಬಳ್ಳಿಯವರೆಗೆ
ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು 1923ರ ನವೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಸಿ.ಆರ್. ಗೌಡ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚೌಲಗೆರೆ. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ತಂದೆ ಸಿ.ಆರ್. ಗೌಡ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಗೆ ಆರು ಮಂದಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾಗಿದ್ದರು.
1934ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಸಾಹುಕಾರ ಮನೆತನದ ಕೆ.ಸಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ವಿವಾಹ ನಡೆಯಿತು. ಕಬ್ಬಳ್ಳಿ ಕುಟುಂಬವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಕೆ.ಸಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಅವರು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಪತಿಯ ಅಕಾಲಿಕ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಜತೆಗೆ ಕಬ್ಬಳ್ಳಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಅವರ ಹೆಗಲೇರಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ಆಚೆಗೆ ಬಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಸಮಾಜಸೇವೆಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯದತ್ತ
ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲೇ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯ ಜನರ ಒತ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಳ್ಳಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಅವರನ್ನು ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಿತು. 1957ರಲ್ಲಿ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ ಅವರು ಪಕ್ಷೇತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದರು. ಎದುರಾಳಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಚ್.ಕೆ. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ 1957ರ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೆಸರು ಪಕ್ಷೇತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೆಲುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಘಟಿತ ಬೆಂಬಲ, ಇಂದಿನಂತಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ವಿಧಾನಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜನಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.
ಒಂದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದ ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಸಾಧನೆ. ಅವರು 1957, 1962, 1967 ಮತ್ತು 1972ರಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯಿಂದ ಗೆದ್ದರು. 1978ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್.ಕೆ. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರ ಎದುರು ಕೇವಲ 271 ಮತಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡರು. ನಂತರ 1983ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗೆದ್ದು, 1985 ಮತ್ತು 1989ರಲ್ಲೂ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಏಳು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರ ಏಳು ಗೆಲುವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಗೆಲುವುಗಳು ಪಕ್ಷೇತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬಂದವು. ನಂತರ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಸತತ ಗೆಲುವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. 1957ರಿಂದ 1989ರವರೆಗೆ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸವೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಘಟ್ಟ 1972ರಲ್ಲಿ ಎದುರಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಅವರು ಅದೇ ವರ್ಷ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1972ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಿಂದ 1978ರ ಮಾರ್ಚ್ 17ರವರೆಗೆ ಅವರು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪೀಕರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಹೆಸರು 1972-1978ರ ಅವಧಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹುದ್ದೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದೇ ಇನ್ನೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪೀಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೆಸರು ಉಳಿದಿದೆ.
ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಅವರು ಪಕ್ಷಾತೀತವಾಗಿ ಸದನದ ಗೌರವ ಕಾಪಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರು ಎಂಬುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕಿಂತ ಸದನದ ನಿಯಮ, ಸಂಸದೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಶಾಸಕರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರ ನೆನಪುಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸ್, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕ ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕಾಲದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸದನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯೀಕರಣ ಕುರಿತ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ನಿರ್ಣಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವೇಗೌಡರ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪು ಅವರ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಧಿಕಾರದ ಪೀಠದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ
ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ ಬಳಿಕವೂ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. 1978ರಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ 1983ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಮರಳಿದರು. 1985ರಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಲಭ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು 1987ರ ಜನವರಿ 29ರಿಂದ 1989ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 21ರವರೆಗೆ ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಇದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವುದು, ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನರ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು ಅವರ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಿ, ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ವರದಿಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಈ ಮೂರು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿವೆ.
ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು
1989ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅವರು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಬಡಜನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೂ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಜನಪರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಿಳಾ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣದಂತಹ ನೇರವಾಗಿ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುರುತುಗಳು
ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಹೆಸರು ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಲ್ಲೂರು ಜಲಾಶಯ ಹಾಗೂ ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮದ ಕಲ್ಕಟ್ಟಕೆರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ನಡೆದವು ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಅವರು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು ಅವರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಳ್ಳಿ ಸಾಹುಕಾರ್ ಕೆ.ಸಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಅವರ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕನ್ನು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗದು; ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೂ ಆಸಕ್ತಿ
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೂ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ಗೆ ಸ್ಥಳ ದೊರಕಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಪರಿಷತ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸದೆ ಕಲೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಉದಾಹರಣೆ.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು. ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಅವರನ್ನು ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡುವುದು, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಢಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರು ಮೇಯರ್ ಸೌಂದರಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ನೆನಪುಗಳೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಮನೆಯ ಒಳಗೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅವರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದ ನಂತರ ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರ ಆಪ್ತರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರದಿಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕಿಂತ ರಾಜ್ಯದ ಹಿತವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಅವರ ಆಪ್ತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಬ್ದುಲ್ ನಜೀರ್ ಸಾಬ್ ಅವರನ್ನು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ತರಲು ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.
ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾದ ಮಹಿಳೆ
1950 ಮತ್ತು 60ರ ದಶಕದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗದು. ಮಹಿಳೆಯರು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಪಕ್ಷ ಸಂಘಟನೆ ನಡೆಸುವುದು ಅಥವಾ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದು ನಿಂತವರಲ್ಲ. ಸೋತಾಗ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬಂದರು. ಪಕ್ಷೇತರರಾಗಿ ಗೆದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಗೆದ್ದರು. ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದರು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕಿಯಾದರು. ಸಚಿವೆಯಾದರು.
ಅದರಲ್ಲೂ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಬಹುಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. 1957ರಿಂದ 1989ರವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಎಷ್ಟು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸವೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 2013ರ ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೇ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಏಳು ಬಾರಿ ಶಾಸಕಿ’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದರು.
‘ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ನೆನಪು
ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರು 1993ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕು ಮುಗಿದರೂ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯ ಜನರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಉಳಿಯಿತು. ‘ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಎಂದರೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ, ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಎಂದರೆ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ’ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಗಾಢವಾದ ಜನಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಂತರದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ
ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ-ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವಕಾಶಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮದೇ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆ ಅವರು. ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಂದಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹಣ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಬಲದ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜನಬೆಂಬಲದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಸೋಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಗೆದ್ದರು. ಅಧಿಕಾರದ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿಲ್ಲದಾಗ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಧ್ವನಿಯಾದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾದಾಗ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು.
ಹೀಗಾಗಿ, ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣವು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯ. ಶಾಸಕಿ, ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಒಂದೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಅವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಬದುಕು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ: ಅವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ಬದುಕೇ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉತ್ತರದಂತೆ ನಿಂತಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’: ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಬಲಿಯಾದ ಧೀರ ಬಾಲಕ ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ
ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಹೆಸರು, ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯ ಜನರ ಪಾಲಿನ ‘ಅಮ್ಮ’, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣದ ಮುಂಚೂಣಿ ಸಾಧಕಿ-ಕೆ.ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಹಾದಿಯಾಗಿಯೂ ಉಳಿಯಬೇಕಾದ ಪರಂಪರೆ.
ಸಂಚಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಯಲಿದೆ…
