ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಳಗಿದ ‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿಯಾದ 17 ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಭಾರತಕ್ಕೆ 1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ದೇಶ ಮುಕ್ತವಾದರೂ, ದೇಶದೊಳಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು. ದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವಾಗ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನರಿಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ ದೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಬಲವಾಯಿತು.
ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೊನೆಯ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದವರು ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ಬಳಿಕ ಈ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದರೂ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಏಕೆ?
‘ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೇಶ ತೊರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು, ಆಡಳಿತಗಾರರು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಗಳಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಆರ್ಕಾಟ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮುದಲಿಯಾರ್ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಒತ್ತಾಯದ ನಡುವೆಯೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಮೈಸೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಘಟಿತರಾದರು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಬೀದಿಗಿಳಿಯಿತು.
‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’-ಜನಶಕ್ತಿಯ ಮಹಾ ಚಳವಳಿ
1947ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇಗ ದೊರೆಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರದ ಬೇಡಿಕೆ ಮೊಳಗಿತು. ಕೆ.ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮೈಸೂರಿನತ್ತ ಸಾಗತೊಡಗಿದರು. ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಮೈಸೂರು ರಾಜಧಾನಿಯತ್ತ ಸಾಗಿದ ಈ ಜನಚಳವಳಿ ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ‘ಆರ್ಕಾಟ್ ಬಾಯ್ಕಾಟ್’, ‘ತಂಬೂಚೆಟ್ಟಿ, ಚಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿ’ ಮುಂತಾದ ಘೋಷಣೆಗಳು ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ದಮನದ ನಡುವೆಯೂ ಚಳವಳಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲಿಲ್ಲ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ
ಮೈಸೂರು ಚಲೋ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು, ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪೈಕಿ ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮೂಲತಃ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಅರಸೀಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬಾಣಾವರದವರು. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಹಾರ್ಡ್ವಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷ. ವಯಸ್ಸು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ದೇಶಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದರೂ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರ ದೊರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಕೂಡ ಅದರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
1947ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13-ಮೈಸೂರು ಕಂಡ ಕರಾಳ ದಿನ
1947ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಂದು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಮುಂಭಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲು ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮುಂದಾಗಿದ್ದರು. ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಯಕರ ಬಂಧನದ ಸುದ್ದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ಮೂಡಿಸಿತು. ಮೈಸೂರಿನ ವಿವಿಧ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಅಂದಿನ ಐದು ದೀಪಗಳ ವೃತ್ತದ ಬಳಿ ಸೇರತೊಡಗಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ಪೊಲೀಸರು ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರ ನಡೆಸಿದರು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ಗೊಂದಲದ ನಡುವೆಯೂ 17 ವರ್ಷದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ವೃತ್ತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಂದ್ರದ ಕಂಬವನ್ನು ಏರತೊಡಗಿದರು. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕು; ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಅದು ಕೇವಲ ಬಾಲಕ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜನರ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕಾರದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿತ್ತು.
ಬಂದೂಕಿನ ಎದುರು ಎದೆಕೊಟ್ಟ ಬಾಲಕ
ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ನಾಗರಾಜರಾವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಿವಾಲ್ವರ್‌ನ್ನು ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡಿ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೆಳಗಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮರಣಾ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ನಾಗರಾಜರಾವ್ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಬಾಲಕ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಬೆದರಲಿಲ್ಲ. ಜನಸ್ಮರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಎದೆಗುಂದದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ,
“ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ನೀವು ಇಷ್ಟು ಓದಿದವರಾಗಿ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಗುಲಾಮರಾಗಬೇಡಿ. ನೀವು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿರಿ.”
ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರದ ಎದುರು ನಿಂತು ನೀಡಿದ ಈ ಮಾತುಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಜನರಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದ್ದವು. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದಿದ್ದಾಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂದಿತು. ‘ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯದಿದ್ದರೆ ಸಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಯು ಗುಡುಗಿದನೆಂದು ಜನಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಹೆದರಲಿಲ್ಲ.
“ನನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಂದರೇನಂತೆ? ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯರು ಸಿಡಿದೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಹೋಗುತ್ತದೆ.”
ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಬಾಲಕ ತನ್ನ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಯೆಡೆಗೆ ಚಾಚಿದನೆಂದು ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮರಣಾ ಬರಹಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂದಿನ ಕ್ಷಣವೇ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಅಧಿಕಾರಿ ನಾಗರಾಜರಾವ್ ಅವರ ರಿವಾಲ್ವರ್‌ನಿಂದ ಹಾರಿದ ಮೂರು ಗುಂಡುಗಳು ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಎದೆಗೆ ತಗುಲಿದವು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರುವ ಘಟನಾ ವಿವರ.
ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಕಂಬದ ಬುಡದಲ್ಲೇ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದರು. ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ಬಾಲಕ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿನ ಗಾಯ. ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಚಲೋ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ರಕ್ತದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.
ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಬಲಿದಾನ-ಚಳವಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ
ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಮೈಸೂರಿನಾದ್ಯಂತ ಆಕ್ರೋಶ ಮೂಡಿಸಿತು. ಈಗಾಗಲೇ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ಚಲೋ ಚಳವಳಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಯುವಕರು ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನಾಯಕರು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರೂ ಚಳವಳಿಯ ಕಾವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೇ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬಂದರು. ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಬಲಿದಾನ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು-ದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮೇಲೆ ಮೈಸೂರು ಜನರು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಹೋರಾಡಬೇಕು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಹೋರಾಟವೇ ‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’.
ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ
ಮೈಸೂರು ಚಲೋ ಚಳವಳಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಹಾರಾಜರ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆದವು. ಜನರ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ತೆರೆದಿತು. 1947ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆ.ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಮೈಸೂರು ಚಲೋವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ. ಇದು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಮೈಸೂರು ಸಮಾಜ ಸಾಗಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿರುವು. ಆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಹೋರಾಟವಿತ್ತು. ಬಂಧನಗಳಿದ್ದವು. ದಮನ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಇತ್ತು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಬಲಿದಾನವಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ.
‘ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ವೃತ್ತ’-ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿ
ಅಂದು ‘ಐದು ದೀಪಗಳ ವೃತ್ತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಂತರ ‘ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ವೃತ್ತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಜನಜಂಗುಳಿಯ ನಡುವೆ ಈ ವೃತ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಗರದ ಸ್ಥಳದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ವಾಹನಗಳು ಓಡಾಡುತ್ತವೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿ ಗುಂಡಿಗೆ ಎದೆಕೊಟ್ಟ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ-ಹಾರ್ಡ್ವಿಕ್ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದುದು ಬಂದೂಕಲ್ಲ; ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಅವನ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ 17 ವರ್ಷ. ಆದರೆ, ಅವನ ಧೈರ್ಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13-ಬಲಿದಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಂದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಬಲಿದಾನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ‘ಮೈಸೂರು ಚಲೋ’ ಚಳವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕನ ಸ್ಮರಣೆ ಅಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ದಿನ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯಾಗಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅರ್ಥ. ಈ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ 17 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಮರೆಯಬಾರದು.
ಇತಿಹಾಸ ಮರೆಯದಿರಲಿ
ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಂತಹ ಧೀರ ಬಾಲಕ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಸಾಗಿದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಲಿದಾನ ಒಂದು ರಕ್ತದ ಗುರುತು. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಧ್ವಜವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯದ ಕನಸಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜನರ ಹಕ್ಕಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಧ್ವಜಕ್ಕಾಗಿ, ಆ ಕನಸಿಗಾಗಿ, ಆ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ 17 ವರ್ಷದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಗುಂಡಿಗೆ ಎದೆಕೊಟ್ಟರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13. ಮೈಸೂರಿನ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ವೃತ್ತವನ್ನು ದಾಟುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ಆ ಧೀರ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದಿನ.
ಈ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಸ್ವಂತ ಸೂರಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಅಂಗನವಾಡಿಗಳು: ಇನ್ನೆಷ್ಟು ದಿನ ಬಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿರಬೇಕು?
ಬಾಣಾವರದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ-ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲಕ, ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ವೀರ; ಮೈಸೂರು ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅಳಿಯದ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿ.
