ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಸಂಚು ಎಂದೇ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕು. ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು; ಕಾನೂನು ಪಾಲನೆಯಾಗಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವವರು ಜನರು. ಹಾಗಾದರೆ ಜನರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವ, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಅವರ ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನೇ ಅನುಮಾನಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟವರು ಯಾರು? ಜನರು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ; ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪರವಾನಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.
ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಬೇಗ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕುರ್ಚಿ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ತಕ್ಷಣ ತಾವೇ ಶಾಶ್ವತ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರ ಮೌನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರೆ ದೇಶದ್ರೋಹದ ನೆರಳು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಆಟ ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿದೆ.
ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ INDIA ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಕ್ಷಗಳು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ—SIR—ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳು ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗಬೇಕು. ಆರೋಪವೇ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದೇ ಅಪರಾಧವೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರದು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವರ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸುವುದು ಅವರ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.
ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ: ಇತಿಹಾಸದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ
ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ ಕೇವಲ ದೆಹಲಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಯಲು ಜಾಗವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜನರ ಧ್ವನಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾದ ಸ್ಥಳ.
1975ರಲ್ಲಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಗಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಅಸಿಂಧು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ಆಗಲೇ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎದ್ದಿದ್ದವು. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್—ಜೆಪಿ—ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಜೂನ್ 25ರಂದು ಇದೇ ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೆಪಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ರಾಮಧಾರಿ ಸಿಂಗ್ ದಿನಕರ್ ಅವರ “ಸಿಂಹಾಸನ ಖಾಲಿ ಕರೋ, ಕಿ ಜನತಾ ಆತೀ ಹೈ” ಎಂಬ ಸಾಲು ಆ ಸಭೆಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಬಾಹಿರ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಪಾಲಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನೂ ಜೆಪಿ ಹೇಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ದಂಗೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು. ಆ ರಾತ್ರಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಜೆಪಿಯವರ ಆ ಒಂದು ಮಾತೇ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಚಳವಳಿಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು—ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಆ ಮಾತನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಲಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವಾದ ವಿವರಣೆ.
ಇತಿಹಾಸದ ಪಾಠ ಇಷ್ಟೇ: ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ನವೆಂಬರ್ 1ರ ಸಭೆಗೆ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸುಮಾರು 50 ಸಾವಿರ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹರಡಿತು. ಆದರೆ ಮೈದಾನದ ಒಳಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದವರನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಬೇಕು? ಕನ್ನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಮಿಂಟೋ ರಸ್ತೆ, ಅಜ್ಮೇರಿ ಗೇಟ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾ ಆಸಫ್ ಅಲಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೂ ಜನಸಂದಣಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಮೈದಾನದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಅನೇಕರು ಹೊರಗೇ ನಿಂತು ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿದರು.
ಸಭೆಗೆ ಬಂದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ನಡೆದ ಯುವಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಕೈಬರಹದ ಫಲಕಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಹಾಡುಗಳು, ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ—ಇವು ಅದರ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದು ಯುವತಿಯರ ಧೈರ್ಯ.
ಕೋಳಿ ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕಾವು ಕೊಟ್ಟು ಮರಿಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ಕಾಯುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಗುವ ಹದ್ದುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯವೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೆನ್ ಝೀ ಯುವಕರನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು, ಬೆದರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದ ಗೂಂಡಾಗಳನ್ನು ಯುವತಿಯರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಸಹಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರು ತೋರಿದ ಧೈರ್ಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ದೃಶ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗದು. ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು ಕೇಳುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗತ್ಯ ಬಂದಾಗ ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಜೀವಂತ ನಿದರ್ಶನ. ಇದನ್ನೇ ಲಿಂಗಸಮಾನತೆಯ ನಿಜವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನಬಹುದು.
ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಇವು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಾಗ, ಆಯೋಗವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಚುನಾವಣೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅಳಿದ ಹೆಸರುಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಕೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಅಳಿಯದಂತೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲವೇ? ಕೇರಳದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆ ಬಲವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅನುಭವದಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾಕಿ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಾರದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದವರು ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು, ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ದಾಖಲಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಿತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿದೆ. ನಂತರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 27.16 ಲಕ್ಷ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 65 ಲಕ್ಷ ಹೆಸರುಗಳು ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದವು. ನಂತರ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡವು ಅಥವಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಾದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ 49 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಹೆಸರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕವೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ 26, ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 21 ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 2 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದವು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿಯ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಅಂತರ ಸುಮಾರು 32.11 ಲಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಇದರಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ಮತದಾರರೂ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮತ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದರೆ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪುಗಳು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಗಳ ಆಟವಲ್ಲ. ಅವು ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗತಿಗಳು.
ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ವಿಳಾಸ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೂ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವಿದೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ. ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ಇದ್ದರೆ ಜಾತ್ಯತೀತರು; ಎದುರು ನಿಂತರೆ ಕೋಮುವಾದಿಗಳು. ದೇಶಪ್ರೇಮಕ್ಕೂ ಇದೇ ಗತಿ. ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ ದೇಶಭಕ್ತರು; ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು!
ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡುವ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನೂ ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯ. ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
1996ರ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಹರಿಕಿಶನ್ ಸಿಂಗ್ ಸುರ್ಜೀತ್, ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್, ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು, ಮುರಸೋಳಿ ಮಾರನ್, ಸೀತಾರಾಮ್ ಕೇಸರಿ, ಶರದ್ ಯಾದವ್, ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಮತ್ತು ದೇವೇಗೌಡರಂತಹ ನಾಯಕರು ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆಗಿನ ಮೈತ್ರಿಗಳೂ ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು.
ಡಿಎಂಕೆ 1999ರಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‌ಡಿಎಗೆ ಸೇರಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಜೊತೆ ಸೇರಿತು. ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ದೇವೇಗೌಡರ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿವೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿ ಬದಲಾಗುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೈತ್ರಿ ಬದಲಾದಾಗ ತತ್ವಗಳನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿನ್ನೆ ಕೋಮುವಾದಿ ಎಂದವರನ್ನು ಇಂದು ಜಾತ್ಯತೀತರೆಂದು ಹೊಗಳುವುದು ಯಾವ ರಾಜಕೀಯ ನೀತಿ?
ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಾಗವಿದೆ: ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅದರ ವಿಳಾಸ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿತು!
ಇಂದು ದೂರದರ್ಶನದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಪಾಠ ಹೇಳುವವರನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮುಂದೆ ಮೈಕ್ ಹಿಡಿದು ಮಾತನಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಅಧಿಕಾರದ ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ತಪ್ಪುಗಳ ಎದುರಲ್ಲೂ ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಇದೆಯೇ? ಜನರಿಗೆ ನೀತಿ ಬೋಧಿಸುವವರು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಘೋಷಣೆ ಸಾಕೇ, ಯುವಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಡವೇ?
ಭಾರತ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಐದು ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಆಗುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೂ ಇದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುವಕನ ಪಾಲೇನು?
ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಯುವಕನಿಗೆ ಜಿಡಿಪಿ ಅಂಕಿ ತೋರಿಸಿದರೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ? ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಘೋಷಣೆಗಳು ಉದ್ಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆಯೇ? ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡದೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಫಲಿತಾಂಶ ತಡಮಾಡಿ, ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದರೆ ಯುವಕರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಅವರ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಾಲಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಬೇಕೇ?
ಹಸು, ಗಂಗೆ, ಸೈನಿಕ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಯುದ್ಧ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರ ವಿರೋಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನ ಮರೆಮಾಡಬಹುದು? ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಯುವಕನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಯಾರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ?
ಇಂದಿನ ಜೆನ್ ಝೀ ಯುವಕರು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೌನವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲ. ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ನೆಲದ ವಾಸ್ತವದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಕೀನ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿವೆ. ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಉದ್ಯೋಗ, ವೇತನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೀದಿಗಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಟ್ರಂಪ್ ಆಡಳಿತದ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈರ್ ಬೊಲ್ಸೊನಾರೊ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ನಂತರ 2022ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೂಲಾ ಅವರು ಗೆದ್ದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. 2026ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಲೂಲಾ ಮತ್ತೆ ಜನಾದೇಶ ಪಡೆದು, ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 51.79 ಶೇಕಡಾ ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಎದುರಾಳಿ ಫ್ಲಾವಿಯೊ ಬೊಲ್ಸೊನಾರೊ 48.21 ಶೇಕಡಾ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಜನರು ಒಮ್ಮೆ ಮತ ಹಾಕಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಂಜಮಿನ್ ನೆತನ್ಯಾಹು ಸರ್ಕಾರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಯುದ್ಧ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. 2026ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆತನ್ಯಾಹು ನೇತೃತ್ವದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ 53 ಸ್ಥಾನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ 48 ಸ್ಥಾನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಅರಬ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ 19 ಸ್ಥಾನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ಬೇಕಾದ 61 ಸ್ಥಾನಗಳು ಯಾವುದೇ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಈಗ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಗಾಜಾ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ವಿಚಾರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಈ ದೇಶಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಕಾರಣಗಳೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಜನರು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಗತ್ಯ ಬಂದಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರು ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಲೂಲಾ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ನೀಡದೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮುಂದೆ ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಜನರ ತೀರ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಯಾವ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶ ಕಾಯುವ ಸೈನಿಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಆ ಸೈನಿಕನ ಮಗನೂ ಇಂದಿನ ಯುವಕನೇ. ಅವನಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ, ಗೌರವದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯ ಬೇಕು. ಸೈನಿಕನ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಿಗಬೇಕು. ದೇಶಪ್ರೇಮ ಎಂದರೆ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವನ ಕುಟುಂಬವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ಒದಗಿಸುವುದಲ್ಲವೇ?
ದೇಶ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ; ಆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕೆಲಸವೆಲ್ಲಿ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಬದಲು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದ ಯುವಕನ ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಯಾವ ನ್ಯಾಯ?
ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಧ್ವನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಉತ್ತರವೇನು?
ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದೆ, ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಚಳವಳಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಜೆಪಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆದಿತ್ತು. 1977ರಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಹಗರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂತು. 2011ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಅವರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಯೂ ಇದೇ ಮೈದಾನದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಜನಚಳವಳಿಯ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಭೆಯೂ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು.
ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಸಂಚು ಎಂದೇ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕು. ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು; ಕಾನೂನು ಪಾಲನೆಯಾಗಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ಘಟನೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ವಕೀಲರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರ ಎಸಿಪಿ ಮನಸ್ವಿ ವಶಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಶಾಹದಾರಾ ಠಾಣೆಯ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಒ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಗಾವಣೆ ರದ್ದುಪಡಿಸಬೇಕು, ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಮರುನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಸುಮಾರು 80ರಿಂದ 100 ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಇದನ್ನು 1975ರ ಜೆಪಿ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬೇರೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ: ಪೊಲೀಸರು ಯಾರಿಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರಬೇಕು? ಕಾನೂನಿಗೆ, ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರದ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವವರಿಗೆ?
ಪೊಲೀಸರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲು ಹೇಳುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿಯದೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಗೌರವವು ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಲೆಬಾಗುವುದರಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.
ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಶಿಸ್ತು ಕಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವ ಸರ್ಕಾರ, ತನ್ನದೇ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಇಳಿದಾಗ ಅವರ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಜನರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಬೀದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪೊಲೀಸರ ಧ್ವನಿಯೂ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದೂ ಬೀದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು?
ಕೊನೆಗೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಜನರು ಮತ ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಜನರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅಳಿಸುವ, ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸದೆ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಕೊಟ್ಟವರು ಯಾರು?
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ತನ್ನ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳೂ ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ಮೈಕ್ ಆಗದೆ ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯಾಗಬೇಕು. ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವವರನ್ನು ಜನರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು.
ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು: ಜನರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ನೀವು ಜನರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಜನರ ಮತದಿಂದ ಬಂದ ಅಧಿಕಾರ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಜನರನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.
ಅಧಿಕಾರ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಜನರೇ ಅಂತಿಮ!
ಆರ್. ಮುರಳೀಧರ ನಾಯಕ್
ಮಾಜಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ
ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TCPO), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ನವದೆಹಲಿ
