ವನದುರ್ಗ ಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಹಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ವನದುರ್ಗ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ವನದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುರಪುರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಾ ಪಿಡ್ಡನಾಯಕರು ತನ್ನ ರಾಣಿ ವೆಂಕಮ್ಮಾಂಬಳ ಬಯಕೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಕೋಟೆಯ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಐದೈದು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಬಾವಿ ಹಾಗೂ 7 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಏಕಶಿಲೆಯ ವೀರಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳು ಶತ್ರುಗಳು ಗಲಿ-ಬಿಲಿಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಸತಿ ಗೃಹಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ವನದುರ್ಗ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ವನ ಎಂದರೆ ಕಾಡು, ದುರ್ಗ ಎಂದರೆ ಕೋಟೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕಿಲ್ಲೆದಾರ ಅನ್ನುವ ಮನೆತನದವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೋಟೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದ ಶತ್ರು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡುಮಾಡುವ ಒಂದು ಬಲೆಯಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೋಟೆಯು ನಯವಾದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 30 ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು 12 ಅಡಿ ಆಳದ ಕಂದಕವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಕೋಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂದಕದ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಶತ್ರು ಪಡೆ ಒಳಗಿನವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಬಾಗಿದ ಮಾರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಈ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ವಿಜಯಪುರ | ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ, ವೀರ ರಾಯಣ್ಣನ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪೂರ್ತಿ: ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ
ಕೋಟೆಯು ಎರಡು ಅರ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ. ಆನೆಗಳನ್ನು ಸರಪಳಿ ಮಾಡಲು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಟೆಗಳಂತೆ ಈ ಕೋಟೆಯೂ ಬೃಹತ್ ರಚನೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಹಸ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅದು ಈಗ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
