6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಸ್ತು, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಾನವ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆ, ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಗಾಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಹವಳದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಶಿಲೆಯೆಂದು ಆರಾಧಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪರಂಪರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರುವ ಅಮರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಈ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 454 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ರಹಸ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಿಗೂಢವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ. ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಇಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ರೋಚಕ ಹಾಗೂ ಬೆರಗು ಮೂಡಿಸುವ ರಹಸ್ಯವೊಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಡಿಂಡೋರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ‘ಬೈಗಾ’ (Baiga) ಸಮುದಾಯದ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಶಿಲೆಯೊಂದನ್ನು, 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ‘ಹವಳದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ’ (Coral Fossil) ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಇದೀಗ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರಾಸಕ್ತರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಈ 454 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳೆಂಬ ಸುದೀರ್ಘ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಭೂಮಿಯ ಉಗಮದತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣಾಯಿಸಬೇಕು. ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಧೂಳಿನ ಮೋಡಗಳ (Solar Nebula) ಸಂಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭೂಮಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ, ಕುದಿಯುವ ಶಿಲಾರಸದಿಂದ (Magma) ಕೂಡಿದ್ದ ಈ ಗ್ರಹ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ತಂಪಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈ (Crust) ಹಾಗೂ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯವಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದ ಅಗಾಧವಾದ ಭೂವಿಕಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ, 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಈ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯು ನಮ್ಮ ಗ್ರಹದ ಕಥೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ.
ಡಿಂಡೋರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಗುಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಪವಿತ್ರ ದೈವವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಪುರಾತತ್ವ, ಪತ್ರಾಗಾರ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ (Directorate of Archaeology, Archives and Museums) ತಜ್ಞರ ತಂಡವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ಈ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸತ್ಯ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ. ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಕಲ್ಲು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಸುಮಾರು 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ‘ಹವಳದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ’ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (ASI) ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾ. ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಕುರ್ಮಿ ಅವರು ಸಹ ಈ ಶಿಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ, ಇದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾಡೇ ತಮ್ಮ ಬದುಕು ಎಂದು ನಂಬಿರುವ ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಮೂಲ ದೇವರು. ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಿಲೆಯ ರಚನೆ, ಅದರ ಮೇಲಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸವು (layered, coral-like appearance) ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು. ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಗುಡಿಯ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 8,000 ದಿಂದ 10,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು! ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ ಆದಿವಾಸಿಗಳು, ಅದರ ಸುತ್ತ ಗುಡಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಅದರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಈ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಜ್ಞಾನವೇ ಇಂದು ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವದ ಕೊಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.
ಸುಮಾರು 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಈ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 6.6 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಕೆ-ಪಿಜಿ (K-Pg) ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶದಲ್ಲಿ ಡೈನೋಸಾರ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಇದೇ ವಿಶಾಲ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದಖನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (Deccan Traps) ಭಾರಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ರೋಚಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಹವಳವೊಂದು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹವಳಗಳು (Corals) ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇಂದು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಡಿಂಡೋರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಜೀವಿಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅದು ಯಾವ ಶಿಲಾಸ್ತರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಗೂ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಡಿಂಡೋರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 75 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ‘ಘುಘ್ವಾ ಫಾಸಿಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್’ (Ghughua Fossil National Park) ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ 4 ಕೋಟಿಯಿಂದ 15 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಹವಳದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯು, ಡಿಂಡೋರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ಮಯಗಳ ಬೀಡು ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.
ಇದೊಂದು ಅಪರೂಪದ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿವೆ. ಎಎಸ್ಐ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞ ಡಾ. ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಕುರ್ಮಿ ಅವರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಂತೆ, ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮರ, ಬೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಈ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಯೇ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಈ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಳೆಯಿಂದ, ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಭೂಗಳ್ಳರ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಲೂಟಿ ಹೊಡೆಯುವರಿಂದ ಬಹುಶಃ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿರಬಹುದು.
ಈ ಮಹತ್ವದ ಶೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಆಯುಕ್ತ ಮದನ್ ಕುಮಾರ್ ನಾಗರಗೋಜೆಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಡಿಂಡೋರಿಯ ಈ ಅಪಾರ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ನಿಖರ ದಾಖಲೀಕರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೋಪಾಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ (State Museum) ಹೊಸ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಪರೂಪದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಡಿಂಡೋರಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನವ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾದ ಮೂರು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ; 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಸ್ತು, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಾನವ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆ, ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಗಾಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಹವಳದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಶಿಲೆಯೆಂದು ಆರಾಧಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಬೈಗಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪರಂಪರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರುವ ಅಮರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.
