ಐಪಿಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬೆಂಚ್ ಕಾಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರನೊಬ್ಬ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಇತರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಸೂಕ್ತ ತರಬೇತಿ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪರದಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅದೀಗ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಮಹತ್ತರ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ರೀಡಾ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 18,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮಾರಾಟ, ಆಟಗಾರರ ಜಾಹೀರಾತು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಭಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಆಕರ್ಷಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕಟು ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ, ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟು 18 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಕ್ರೀಡಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಪಾಲು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಶೇಕಡಾ 85ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಐಪಿಎಲ್‌ನಂತಹ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಆಧಾರಿತ ಟೂರ್ನಿಗಳ ಬೃಹತ್ ಯಶಸ್ಸು, ಬಿಸಿಸಿಐ ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಗಳ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಾರೆಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೌಲ್ಯವು ಈ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ದಾಖಲೆಯ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಬಿಕರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾರುಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಜ್ವಲಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಅನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ರೀಡಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮದಂತೆ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಈ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಸಿಸಿಐ ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾಹೀರಾತು ಬಜೆಟ್‌ನ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೇಲೇಯೇ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಂತಹ ಮೆಗೆ ಟೂರ್ನಿಗಳು ನಡೆದಾಗ ಆತಿಥ್ಯ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಆಹಾರ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಯಾನ ವಲಯಗಳಿಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಗಳ ನೇರ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷ ಲಾಭ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಚನೀಯ ಹಾಗೂ ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. 18,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಬಿಡಿಗಾಸು. ಹಾಕಿಯಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ಕುಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಗು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲೂ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನಕ್ಕಾಗಿ, ದಾನಿಗಳ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಕೈಯೊಡ್ಡಿ ಕಾಯಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತಾರತಮ್ಯ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದಿದೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಟೀಕೆಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲೂ ಮಿನುಗಿದ ಕೇರಳದ ತಾರೆ: ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ ಎಂಬ ಛಲದಂಕಮಲ್ಲ
ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಲತಾಯಿ ಧೋರಣೆಯು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರ ಜೆರ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲೋಗೋ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಕಂಪನಿಗಳು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ರೂ. ಸುರಿಯಲು ಸಿದ್ಧವಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಅಥವಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದು ದೇಶದ ಕೀರ್ತಿ ಪತಾಕೆ ಹಾರಿಸಿದ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ಗಳಿಗೂ ಕನಿಷ್ಠ ತರಬೇತಿ ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸಲು ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಸಿಗುವುದು ದುಸ್ತರವಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯವು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನೀಡುವ ತಕ್ಷಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಜೋತುಬಿದ್ದು, ಇತರ ನೈಜ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ.
ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಕ್ರೀಡಾ ಸುದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 80ರಷ್ಟು ಜಾಗ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. “ಕಾಣುವುದು ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂತ್ರದಂತೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವೇ ಸಿಗದ ಕಬಡ್ಡಿ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾಯೋಜಕರಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರೀಡೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಈ ವಿಷವರ್ತುಲವು ಕ್ರಿಕೆಟೇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಸೊರಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಈ ತಾರತಮ್ಯದ ನೇರ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಬಲಿಪಶುಗಳು ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು. ಐಪಿಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬೆಂಚ್ ಕಾಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರನೊಬ್ಬ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಇತರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಸೂಕ್ತ ತರಬೇತಿ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪರದಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಬದುಕಿನ ಬಂಡಿ ಸಾಗಿಸಲು ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಬೀದಿಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ ನೈಜ ಘಟನೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಹಾಗೂ ಅಮಾನವೀಯ ಅಸಮಾನತೆ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ. ಬಿಸಿಸಿಐ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಒಳಾಂಗಣ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ, ಓಟಗಾರರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳು, ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗದಂತಹ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಈಜುಗಾರರಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಈಜುಕೊಳಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.
ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ ಕಬಡ್ಡಿ ಲೀಗ್ (PKL) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ISL) ನಂತಹ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಮಾದರಿಯ ಟೂರ್ನಿಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಸಣ್ಣದೊಂದು ಭರವಸೆಯ ಕಿರಣವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನೀರಜ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರಂತಹ ಸಾಧಕರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳು ಯುವಜನರನ್ನು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಣ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ, 18,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪಾಲು ಇಂದಿಗೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ ಸತ್ಯ.
18 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಭಾರತದ ಅಗಾಧ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಕ್ರೀಡಾ ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲ. ಭಾರತವು ಕೇವಲ ‘ಕ್ರಿಕೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರ’ವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸಮಗ್ರ ‘ಕ್ರೀಡಾ ಶಕ್ತಿ’ಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಲಾಭವು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಲಯ, ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವ್ಯಾಮೋಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನೈಜ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿರುವ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೂ ನೀರೆರೆದು ಪೋಷಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
