ಭೂತಾನ್‌ನ ಗಾಸಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಂದರ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ‘ಶಿಂತಾಫು’ ಎಂಬ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಗುರುವಾರ (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 29) ಸಂಜೆ ದಿಢೀರನೆ ಒಡೆದು ಭಾರಿ ಪ್ರವಾಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ನಿಸರ್ಗದ ಈ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಹಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೆರೆಯ ಭಾರತದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಶಿಂತಾಫು ಸರೋವರ ಒಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುಮಾ ಗೆವೋಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಷವಷ್ಟೇ ಜನರ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ತೀರಿಸಲು ಹಾಕಿದ್ದ ಸೌರಶಕ್ತಿ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಳಾಗಿ ಬಂದ್ ಆಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಬಂದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಪೂನಾಖಾ-ಗಾಸಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬಂದ್ ಆಗಿದೆ. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯಾದ ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಕರಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಿಮದ ಸಹಜ ಗೋಡೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಿಮ ಹೆಚ್ಚು ಕರಗಿದಾಗ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕದ ಬೆಟ್ಟ ಕುಸಿದಾಗ ಈ ಗೋಡೆಗಳು ಒಡೆದು ನೀರು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಕೆಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ GLOF (ಹಿಮನದಿಯ ಸರೋವರದಿಂದ ಏಕಾಏಕಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರವಾಹ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶಿಂತಾಫು ಸರೋವರವು ಭೂತಾನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ 17 ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನೀರು ಭಾರತದ ಕಡೆ ಹರಿಯುವ ‘ಸಂಕೋಶ್’ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಭೂತಾನ್‌ನ ನದಿಯಿಂದ ನೀರು ಹರಿದುಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ತಕ್ಷಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಆಲಿಪುರ್‌ದ್ವಾರ್, ಕೂಚ್ ಬಿಹಾರ್ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಸಾಂನ ಧುಬ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಆತಂಕ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರುವ ಮುನ್ನವೇ ಬಂಗಾಳದ ಆಡಳಿತ ಸುಮಾರು 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿದೆ. 4,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ 18 ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ (NDRF) ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ (SDRF) ಪಡೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಗಡಿಭಾಗದ ತುಫಾನ್‌ಗಂಜ್ ಹಾಗೂ ಬಾಕ್ಸಿರ್‌ಹತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಹೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಗಾಸಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೋ ಚೂ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ ‘ಗಾಸಾ ಛಾಚು’ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಈ ಭಾಗದ ಜನರನ್ನು ಮೊದಲೇ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯು ಈ ಹಿಂದೆ 2021ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದೂ ಸಹ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಹಾಳಾಗಿತ್ತು.
ಸದ್ಯ ಪ್ರವಾಹದ ಆತಂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಲಿಪುರ್‌ದ್ವಾರ್ ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ (SP) ಅಮಿತ್ ಕುಮಾರ್ ಶಾ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಯಾರೂ ಹೆದರುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೂ ಸಂಕೋಶ್ ನದಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ‘ರೆಡ್ ಅಲರ್ಟ್’ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಮೀನುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಮೆಂಟ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಜನರನ್ನು ನದಿ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಹಾರ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮ ಬೇಗನೆ ಕರಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಮುಂದೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ GLOF ದುರಂತಗಳು
1994 ಲುಗ್ಗೇ ತ್ಶೋ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹ: ಭೂತಾನ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮಾರಕ ಪ್ರವಾಹವೆಂದರೆ 1994ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು. ಉತ್ತರ ಭೂತಾನ್‌ನ ಲುಗ್ಗೇ ಸರೋವರ ಒಡೆದು ಉಂಟಾದ ಈ ಜಲಪ್ರಳಯದಿಂದಾಗಿ ನೀರು ಭೋರ್ಗರೆದು ಕೆಳಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಇದು ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದವರೆಗೆ ಹರಿದು ಅಪಾರ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುನಾಖಾ ಕೋಟೆಗೂ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರವೇ ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
2009ರ ತ್ಶೋಜೋ ಪ್ರವಾಹ: 1994ರ ಬಳಿಕ 2009ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರವಾದ ತ್ಶೋಜೋ ಒಡೆದು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹವಿತ್ತು. ಇದು ಕೂಡ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು.
2019ರ ತೋರ್ಥೋರ್ಮಿ ತ್ಶೋ ಸರೋವರ: ಜೂನ್ 2019ರಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ತೋರ್ಥೋರ್ಮಿ ಸರೋವರದ ಉಪನದಿ ಸರೋವರವೊಂದು ಒಡೆದು ಪ್ರವಾಹ ಭೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತ್ತು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಾವು-ನೋವು ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಕರಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹ ಪ್ರವಾಹಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಗಡಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂತಾನ್‌ನ ನದಿಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ‘ಸಂಕೋಶ್’ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದರಿಂದ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಆಲಿಪುರ್‌ದ್ವಾರ್, ಕೂಚ್ ಬಿಹಾರ್) ಸದಾ ಪ್ರವಾಹದ ಭೀತಿ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.
