“SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ದಾಖಲೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ, ಅವರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಡೆ. ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟ, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧ” ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮ-SIR ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನಟ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಹೇಳಿದರು.
ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision-SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ದಾಖಲೆ, ಹೆಸರು, ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅವರು, ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 326ರಡಿ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ, ನಿಗದಿತ ಅರ್ಹತಾ ದಿನಾಂಕದಂದು 18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿರುವ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಅನರ್ಹನಾಗಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. “18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಮತ ಹಾಕುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಆದರೆ, SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳ ವಿಚಾರ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಷಯ; ಆದರೆ, ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರೇ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಹೇಳಿದರು.
“ಯಾರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ”
“ಯಾರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನನ, ಕುಟುಂಬ, ಬದುಕು, ನೆಲದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಭಾಗ. ಆದರೆ, ಈಗ ದಾಖಲೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕನೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. “ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ದಾಖಲೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ವಾಸ್ತವ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಕ್ರಮ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಜನರ ಬದುಕು, ಇಂದಿನ ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಿರಲಿಲ್ಲ” ಎಂದರು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಬದುಕನ್ನು ಇಂದಿನ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಬಹುದೇ?
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್, “ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತೇ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಜನನವೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೇ? ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೆರಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಲಗಿತ್ತಿಯರು ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬಲಗೊಂಡವು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. “ಹಾಗಾದರೆ, ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದು ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂದಿನಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ?” ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. 1951ರ ಜನಗಣತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
“ಅಂದಿನ ಜನರು ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ತರಬೇಕು?”
“ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗದವರು ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರಬೇಕು? ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮೊದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವರ ಬದುಕನ್ನು ನಂತರ ಬಂದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮಾನದಂಡದಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಸರಿಯೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. “ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ” ಎಂದರು.
“13 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುಗಳು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ”
SIR ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅವರು, “ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಹೆಸರುಗಳು ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಇದೆ” ಎಂದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ SIR ನಂತರ 13 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ “ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವುದು ಅಂತಿಮ ಹಂತವಲ್ಲ” ಎಂಬ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅವಕಾಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕು ಉಳಿದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ.
“ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶದ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರಬೇಕು”
SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದೆ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕವೇ ಸೋಲುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, SIRನಿಂದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದರು.
ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ SIRನ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ, “ಮಹಿಳೆಯರೇ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಿಲುಕಬೇಕು? ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರು, ಮನೆತನ, ವಿಳಾಸ, ಗಂಡನ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಇನಿಷಿಯಲ್ ಬದಲಾಗುವುದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮನೆತನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು, ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಹೆಸರು, ಮನೆತನ ಅಥವಾ ವಿಳಾಸದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ” ಎಂದರು.
“ಇಂತಹ ಸಹಜ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಹೆಸರು, ಇನಿಷಿಯಲ್, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಂದು ಹೇಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ SIRನಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ‘logical discrepancy’ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳು ನೀಡಲಾಗಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವೂ “ಅಸಂಗತಿ”ಯಾಗಬಹುದೇ?
“ಹಿಂದೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಹಾಗೂ ಆದಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ಗುರುತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ತಾಯಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗಿರಬಹುದು; ಆಕೆಯ ಮಗಳು ಕೂಡ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ತಾಯಿ-ಮಗಳು ಅಥವಾ ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ SIR ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರು-ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ, ಅಜ್ಜ-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ, ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ “logical discrepancy” ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. “ಹಿಂದಿನ ಬದುಕು ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸು, ಕುಟುಂಬದ ಗಾತ್ರ, ಹೆರಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ವಲಸೆ-ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಇಂದಿನ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುವಾಗ ತಪ್ಪುಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ” ಎಂದರು.
ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಹೇಗೆ?
ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳ ವಿಚಾರವೂ ಒಂದು. “ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಒಂದೇ ದಿನ, ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷ ಅಥವಾ ಕ್ಷಣಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಿಸ್ಟಂನಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ನಡುವಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದರೆ, ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು ಎನ್ನುವ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ?” ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ “logical discrepancy” ಸಂಬಂಧಿತ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳು ಬಂದಿರುವ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುವುದು ಯಾವ ದಾಖಲೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿ. ಇರುವ ದಾಖಲೆ ಸಮರ್ಪಕವೇ? ಬೇರೊಂದು ದಾಖಲೆ ಇದಿಯೇ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. “ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು ಗಂಡು-ಗಂಡಾಗಿರಲಿ, ಹೆಣ್ಣು-ಹೆಣ್ಣಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಗಂಡು–ಹೆಣ್ಣಾಗಿರಲಿ, ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಸಹಜವಾಗಿ ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿಮಿಷ, ಕ್ಷಣಗಳ ಅಂತರವಷ್ಟೇ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಕುಟುಂಬದ ನೈಜ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕಲ್ಲವೇ?” ಎಂಬುದು ಅವರು ಎತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇನಿಷಿಯಲ್ ಬದಲಾದರೆ ಮತದಾರನ ತಪ್ಪೇ?
ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. “ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇನಿಷಿಯಲ್ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಗಂಡನ ಹೆಸರು ಸೇರಬಹುದು. ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹೆಸರು ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ” ಎಂದರು. “ಇಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ನೀಡಬೇಕು. ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿ, ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಿ, ದಾಖಲೆ ತಂದುಕೊಡಿ ಎಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆ, ವೃದ್ಧರು, ಬಡವರು, ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.
ನೋಟಿಸ್ ಬಂದರೆ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊರೆ
SIRನಲ್ಲಿ ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೋಟಿಸ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಹಾಜರಾತಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿರುವ ಕುರಿತು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಹಳೆಯ SIRನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಆಗದಿರುವುದು, ಪೋಷಕರ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ, ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 43.81 ಲಕ್ಷ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು. “ಒಬ್ಬರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆ ಹುಡುಕುವುದು, ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು, ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ದಾಖಲೆ ನೀಡುವುದು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ವೃದ್ಧರು, ಬಡವರು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
“ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಪ್ಪಲ್ಲ”
“ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ, ಇನಿಷಿಯಲ್ ಬದಲಾಗಿದೆ, ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಆಗಿಲ್ಲ, ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಿದೆ-ಇಂತಹ ಸಹಜ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕೇ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಬಾರದು” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಹೇಳಿದರು. “ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಹೊರಗುಳಿಯುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಚುನಾವಣೆಯ ದಿನ ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಂಗತಿ” ಎಂದರು.
“ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಬಾರದು”
“ದೇಶದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿಯುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಬಾರದು. ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವ, ಮದುವೆಯ ನಂತರದ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ, ಮನೆತನ ಬದಲಾವಣೆ, ವಿಳಾಸ ಬದಲಾವಣೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಹೇಳಿದರು. “ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಆಕೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುವುದು ಸಹಜ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೇ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುವವರು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ” ಎಂದರು.
“ಸಂವಿಧಾನ, ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ”
ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ SIR ಕುರಿತು ಜನರಿಂದ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್, “ದಾಖಲೆಗಳ ಸವಾರಿ, ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ” ಎಂದರು. “ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟ, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು. ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದರೆ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ನಕಲಿ ಮತದಾರರಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆದರೆ, ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರು ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ, ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್‌ನಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಬಾರದು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. “ಇದು ಕೇವಲ SIR ವಿರೋಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕು, ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕು, ನಾಗರಿಕರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ನಾವು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧ” ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಮತದಾರರಿಗೆ ಏನು ಮುಖ್ಯ?
SIR ಕುರಿತು ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಿದ್ದರೆ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕೃತ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ SIR 2026ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಳೆಯ SIR ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಹುಡುಕುವುದು ಮತ್ತು ನೋಟಿಸ್‌ಗೆ ದಾಖಲೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, SIRನ ಉದ್ದೇಶ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೆಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಿಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ತಪ್ಪುಗಳು, ದಾಖಲೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಹೆಸರು-ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಮಹಿಳೆಯರ ಮದುವೆಯ ನಂತರದ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದಿದೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; SIR ರದ್ದಾಗಲೇಬೇಕು: ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವಾಗ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಕಳೆದುಹೋಗದಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?. “ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ… ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟ… ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು”-ಇದೇ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ SIR ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
