ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಆದರೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮರಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಬಿಷ್ನೋಯಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ‘ವಿಕಾಸ’ವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಾರದು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ. ರೈತರ ಈ ‘ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ’ಕ್ಕೆ ಜಯ ಸಿಗುವುದೇ ಅಥವಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲವೇ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶಾಂತ ಮರುಭೂಮಿಯ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಆಕ್ರೋಶ ಮಡುಗಟ್ಟಿದೆ. ‘ಅಭಿವೃದ್ಧಿ’ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಎಥನಾಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ, ಪವಿತ್ರ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಕಂಟಕವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಅಲ್ಲಿನ ರೈತ ಸಮುದಾಯ, ಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ತೊಡೆತಟ್ಟಿದೆ. ಗುಡಾ ವಿಷ್ಣೋಯಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಈ ಕಿಡಿ, ಇಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಗಡಿ ದಾಟಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ರೈತ ನಾಯಕರನ್ನೂ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮರುಭೂಮಿಯ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಆತಂಕ
ಜೋಧ್‌ಪುರದ ಗುಡಾ ವಿಷ್ಣೋಯಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಎಥನಾಲ್ ಸ್ಥಾವರವು ಈಗ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇವಲ ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲ; ಇದು ಅಪರೂಪದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ (ಮದ್ಯಸಾರ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕ) ಯೋಜನೆಯು ಗ್ರಾಮದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕದಡಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬರಡು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ರೈತರ ಮೊದಲ ಆತಂಕವಾಗಿದೆ.
ಬಿಷ್ನೋಯಿ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟಿರುವ ಬಿಷ್ನೋಯಿ ಸಮುದಾಯ. ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ಮಹಾಪಾಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಈ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ತಮ್ಮ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದು ತಲೆ ಎತ್ತುವುದು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಸಂಗತಿ. 1730ರಲ್ಲಿ ಖೇಜ್ರಿ ಮರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಮೃತಾ ದೇವಿ ಸೇರಿದಂತೆ 363 ಜನರು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ನೆಲವಿದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಹೋರಾಟ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಹೌದು.
ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣ
ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಚಿನ್ನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಮೂಲ್ಯ. ಎಥನಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಪರೀತ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೂ ಪರದಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುವಾಗ, ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಲೀಟರ್ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಹೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ರೈತರು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ನಮ್ಮ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ನೀರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವಿಷದ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಲಾರೆವು,” ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಕ್ರೋಶದ ನುಡಿಗಳಾಗಿವೆ.
ಖೇಜ್ರಿ ಮರಗಳ ಮಾರಣಹೋಮದ ಭೀತಿ
ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೂರಾರು ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಷ್ನೋಯಿ ಸಮುದಾಯವು ದೈವವೆಂದು ಪೂಜಿಸುವ ‘ಖೇಜ್ರಿ’ (ಬನ್ನಿ ಮರ) ಮರಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಬಂದ ಜೆಸಿಬಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಎದುರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಮಲಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳವಳಿಯ ನೆನಪನ್ನು ಮರುಕಳಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದೇ ಮರ ಕಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇದು ರೈತರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದ ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್ ಕಡೆಗೆ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗುಡಾ ವಿಷ್ಣೋಯಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಪೊಲೀಸರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ರೈತರ ಮೇಲಿನ ಲಾಠಿ ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳ ನಂತರ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರೈತರು ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ‘ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್’ ಕರೆಯಲು ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಜಾತಿ, ಮತ ಭೇದ ಮರೆತು ರೈತರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು ಈ ಹೋರಾಟದ ತಿರುವು.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಐಪಿಎಲ್ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗಿದ ಮೇಷ್ಟ್ರುಗಳ ಮಕ್ಕಳು: 14.2 ಕೋಟಿ ಬಾಚಿದ ಕಾರ್ತಿಕ್-ಪ್ರಶಾಂತ್, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಲಿ ಆಕಿಬ್‌ಗೆ ಜಾಕ್‌ಪಾಟ್!
ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ಪ್ರವೇಶ
ದೆಹಲಿಯ ರೈತ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮೂಡಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರೈತರ ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು, ಸಂಯುಕ್ತ ಕಿಸಾನ್ ಮೋರ್ಚಾ ನಾಯಕರು, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ಪ್ರಭಾವಿ ರೈತ ಮುಖಂಡರು ಜೋಧ್‌ಪುರಕ್ಕೆ ದಾವಿಸಿದರು. ರಾಕೇಶ್ ಟಿಕಾಯತ್ ಅವರಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್ ನಿರ್ಣಯಗಳು
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಎಥನಾಲ್ ಸ್ಥಾವರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕು, ರೈತರ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸುಳ್ಳು ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಒರಾನ್ (ಪವಿತ್ರ ತೋಪು) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗದಿದ್ದರೆ, ದೆಹಲಿ ಮಾದರಿಯ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ ಧರಣಿ ನಡೆಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಮಹಾಪಂಚಾಯತ್ ನೀಡಿದೆ.
ಪೊಲೀಸ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ನಡೆಸಿದ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಅಶ್ರುವಾಯು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಳಿಸಿವೆ. ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರ ಮೇಲೂ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿವಾದವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲಿನ ದಮನವಾಗಿಯೂ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿದ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಜನಾಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಂತ್ರ
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಎಥನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಇಂಧನವು ದೇಶದ ಇಂಧನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಆದರೆ, ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿರುವ ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. “ವಿಷ ಉಣಿಸುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ” ಎಂದು ರೈತರು ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ
ಬೀದಿ ಹೋರಾಟದ ಜೊತೆಗೆ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟವೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (NGT) ಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದೆ, ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ತಕರಾರುಗಳಾಗಿವೆ.
ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಹೊಸ ಮಾದರಿ
ಈ ಹೋರಾಟವು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ರೈತರು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರೈತರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿರುವುದು, ರೈತ ಚಳವಳಿಯು ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಗುಡಾ ವಿಷ್ಣೋಯಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿದ ಕಿಚ್ಚು ಈಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ರೈತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಆದರೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮರಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಬಿಷ್ನೋಯಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ‘ವಿಕಾಸ’ವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಾರದು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ. ರೈತರ ಈ ‘ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ’ಕ್ಕೆ ಜಯ ಸಿಗುವುದೇ ಅಥವಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲವೇ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ.
