1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ರಥಯಾತ್ರೆ, ರಾಮಮಂದಿರ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕಾರಣದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲೇಬೇಕು. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಾಭ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು? ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ದಲಿತರಿಗೆ, ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಪಾಲು ದೊರೆಯಿತೇ?
ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್.ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕನ ರಾಜಕೀಯ ಏಳುಬೀಳಿನ ಕಥೆಯೆಂದು ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಾರದು. ಅದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ತಲುಪಿದ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರ ಒಳರಾಜಕಾರಣದ ಕಥೆ ಕೂಡ ಹೌದು.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ರಾಜಕೀಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಅವರಿಗೇ ಜಾಗವಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬೇಕೇ?
1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ರಥಯಾತ್ರೆ, ರಾಮಮಂದಿರ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕಾರಣದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲೇಬೇಕು. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಾಭ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು? ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ದಲಿತರಿಗೆ, ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಪಾಲು ದೊರೆಯಿತೇ? ಅಥವಾ ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ, ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿತೇ? ಉದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕಾರಣದ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದವೇ? ಮತದಾರನಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕಿತು; ಆದರೆ ಆತನ ಬದುಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವೂ ಸಿಕ್ಕಿತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ.
ಇದು ಅಡ್ವಾಣಿಯವರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದೂಷಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ರಾಜಕೀಯ ಮಾದರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ವಾಜಪೇಯಿ ಎಂಬ ಮುಖ, ಅಡ್ವಾಣಿ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಎಂಜಿನ್!
1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆಗ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಉದಾರವಾದಿ, ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದೆ ತರಲಾಯಿತು.
Dual Leadership ! ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ಮೈತ್ರಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಮುಖವಾಗಿದ್ದರು. ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಮೂಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ಫಲಕ ಬೇಕಿತ್ತು; ಒಳಗೆ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲ ಸರಕು ಕೂಡ ಇರಬೇಕಿತ್ತು!
ಇಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗದು. ಬಿಜೆಪಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೇವಲ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರ ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪು. ಅದು ಗುರಿ, ಸಂಘಟನೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧವೂ ಹೌದು.
ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಮುಖಾಂತರ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಪಕ್ಷಗಳ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸುವುದು, ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ಮೂಲಕ ಮೂಲ ಮತದಾರರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಎರಡು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ರೈಲನ್ನು ಓಡಿಸಿತು.
ಆದರೆ ರೈಲು ಅಧಿಕಾರದ ನಿಲ್ದಾಣ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಚಾಲಕನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲ; ರೈಲಿನ ಮಾಲೀಕರು!
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಮೋದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸಿಂಹಾಸನ!
2014ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದ ಚಿತ್ರಣ ಬದಲಾಯಿತು. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ತಮ್ಮ ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.
ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರವಸೆ, ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕತ್ವದ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಕಂಡವು.
ಇಲ್ಲೊಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸಂಗತಿಯಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹತೆ ತಂದುಕೊಡಲು ವಾಜಪೇಯಿ ಬೇಕಾಗಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ಮೂಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಅಡ್ವಾಣಿ ಬೇಕಾಗಿದ್ದರು. ಈಗ ಈ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬರಲ್ಲೇ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಹುದು (Personality-driven Politics) ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.
ಇದನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮೊದಲು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಈಗ ಒಬ್ಬರು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಉಳಿದವರು ಅದಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.
ಅಡ್ವಾಣಿ, ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ ಜೋಶಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ನಾಯಕರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು; ಆದರೆ ಪಕ್ಷದ ದಿಕ್ಕು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಎಷ್ಟು ಉಳಿದಿತ್ತು?
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಪ್ರಕಟಿಸದೆ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಅದೇ ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮಂಡಳಿ’!
ಜಿನ್ನಾ ಪ್ರಕರಣ: ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗಡಿ ದಾಟಿದಾಗ ಸಂಘಟನೆ ಕೊಟ್ಟ ಶಿಕ್ಷೆ!
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು 2005ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸ. ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಅವರನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ನಾಯಕನೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸುವ ರೀತಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನ ಮೂಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿಲುವಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಪರಿಣಾಮ? ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಯಿತು.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಜಿನ್ನಾ ಅವರನ್ನು ವಿಭಜನೆಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಜಿನ್ನಾ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದೇ ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ಅಂದರೆ, ನಾಯಕನಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಷ್ಟಿದೆ? ಸಂಘಟನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಉದಾರವಾದಿಯಾಗಬಹುದೇ? ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಆ ನಾಯಕನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವೇ (Succession Politics) ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಇದು ಕೇವಲ ಅಡ್ವಾಣಿಯವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟರ್ (Radical) ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕೀಯದ ಮುಖವಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಜಿನ್ನಾ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾರವಾದಿ ಮಾತು ಆಡಿದಾಗ ಅದೇ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವರಿಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿತು. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಾವಲುಗಾರರಾಗಿದ್ದವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲವೇನೋ!
ಅಡ್ವಾಣಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪ ತೋರಿಸುವವರು ಯಾರು? ಏಕೆ?
ಇಂದು ಎಡಪಂಥೀಯರು, ಜಾತ್ಯತೀತ ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಅಡ್ವಾಣಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅವರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದವರಿಗೂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಅಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಯಿತೇ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಬೆಳೆಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಮಾದರಿಯೇ ಮುಂದೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು (Shift in Overton Window). ಅವರು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಸಂಘಟನೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೊಡುಗೆಗಿಂತ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಗತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು.
ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಅಡ್ವಾಣಿಯವರನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೇ? ರಾಮಮಂದಿರ ಚಳವಳಿ, ರಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಅಳಿಸಿಹಾಕಬೇಕೇ?
ಇಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸುವುದಲ್ಲ; ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಇಡುವುದು.
ಇಂದು ಮೋದಿಯವರಿಗೂ ನಾಳೆ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪಾಠವಿದೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೂಕವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಲ ಬದಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವ ಬಂತು. ಹಳೆಯ ನಾಯಕರು ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು.
ಹಾಗಾದರೆ ನಾಳೆ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ (The Next Succession) ಮೋದಿ ಅವರ ಮುಂದೆಯೂ ಬರಬಹುದೇ?
ಇಂದು ಮೋದಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಎರಡೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಸಂಘಟನೆಗೆ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರೆಗೆ ಆತನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾದಾಗ ಅದೇ ಸಂಘಟನೆ ಹೊಸ ಮುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.
ಇಂದು ‘ಅನಿವಾರ್ಯ ನಾಯಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ನಾಳೆ ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ’ರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಖಾತರಿ ಏನು?
ಇದು ಮೋದಿ ವಿರೋಧಿಗಳ ಆಸೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬೇಕಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠವೇನು?
ಅಡ್ವಾಣಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಬಿಜೆಪಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹಳೆಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವುದರಿಂದಲೂ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದು ಸಂಘಟನೆಯ ಶಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು. ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ, ಸಂಘಟನೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು.
ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಕು, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಬೇಕು, ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೇಕು, ಆರೋಗ್ಯ ಬೇಕು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಬೇಕು. ಈ ನೈಜ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡದೆ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ನಾಯಕರ ರಾಜಕೀಯ ಅನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಜನರು ಎಷ್ಟು ದಿನ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ?
ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ರಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ರಥಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರ ಬದುಕು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು: ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಅಂತಿಮವೇ, ಅಧಿಕಾರವೇ ಅಂತಿಮವೇ?
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ಒಂದು ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರಲಿ, ಅಧಿಕಾರದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಹಿಂದುತ್ವದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ಅದೇ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂದೆ ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ನಾಯಕರು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸರಿದರು.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇದೆ. ಜಿನ್ನಾ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಅಡ್ವಾಣಿಯವರು ಕಲಿತ ಪಾಠವನ್ನು ಕೇವಲ ಮುಂದಿನ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೆಂದು ನೋಡಬಾರದು. ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಜಾಗವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಓದುಗರೇ, ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರೇ? ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರೇ? ಎರಡೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಶಿಖರ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟನೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಅಧಿಕಾರವೇ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂಘಟನೆಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜನರ ಬದುಕು ಮಾತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಬಾರದು.
ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದು ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ಪತನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಕಟ್ಟುವ ರಾಜಕೀಯದ ಸ್ವರೂಪ. ಆ ಅಧಿಕಾರ ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಕಟ್ಟಿದವರನ್ನೂ ಹೇಗೆ ನುಂಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಹೌದು.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ದಾಹ ಮಾತ್ರ ಬಹಳ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ!
ಆರ್. ಮುರಳೀಧರ ನಾಯಕ್
ಮಾಜಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ
ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TCPO), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ನವದೆಹಲಿ
